SowleaWłoskie terminy muzyczne, prosto wyjaśnione
Większość nut na świecie mówi po włosku, jak grać: jak szybko, jak głośno i z jakim uczuciem. Nie musisz znać włoskiego. Ucz się tych słów w grupach, wyobraź sobie każde z nich, a zostaną w pamięci.
W tej lekcji
Jak czytać te słowa
Słowa zapisuje się nad nutami albo pod nimi. Określenie tempa, takie jak Allegro, na początku mówi, jak szybko. Oznaczenia dynamiki mówią, jak głośno: p to skrót od piano (cicho), a f od forte (głośno). (Pełna nazwa instrumentu, pianoforte, znaczy „cicho-głośno”, bo potrafił grać i tak, i tak.) Małe słówka pomocnicze, takie jak molto (bardzo) albo poco (trochę), zmieniają sąsiednie słowo, tak jak „bardzo” i „trochę” po polsku.
W wielu utworach jest też liczba, na przykład ♩ = 120. Oznacza to 120 uderzeń na minutę (BPM): ustaw na tyle metronom. Liczby BPM w tej liście są tylko orientacyjne. Książki i metronomy podają nieco inne liczby, a właściwe tempo zależy też od utworu.
Wszystkie terminy według grup
Terminy: 116
Żaden termin nie pasuje. Spróbuj krótszego słowa.
Tempo
- Grave 25–45 BPM
- Bardzo wolno i poważnie.Ciężki dzwon, który bije powoli.
- Largo 40–60 BPM
- Bardzo wolno i szeroko.Słoń spacerujący spokojnie.
- Lento 45–60 BPM
- Wolno.Ślimak przechodzący przez liść.
- Larghetto 60–66 BPM
- Wolno, ale trochę mniej wolno niż largo.Mały słoń: wciąż wolny, ale nieco lżejszy.
- Adagio 66–76 BPM
- Wolno i swobodnie.Unoszenie się na plecach na spokojnej wodzie.
- Andante 76–108 BPM
- W tempie spaceru.Spacer do szkoły, kiedy masz dużo czasu.
- Andantino 84–112 BPM
- Trochę szybciej niż andante (tak rozumie to dziś większość muzyków).Żwawy krótki spacer.
- Moderato 108–120 BPM
- Umiarkowanie, w średnim tempie.Jazda rowerem po płaskiej drodze.
- Allegretto 112–128 BPM
- Dość szybko i lekko, trochę wolniej niż allegro.Wesołe podskoki na ścieżce.
- Allegro 120–156 BPM
- Szybko i żywo. Słowo znaczy też „wesoło”.Bieganie po boisku.
- Vivace 140–176 BPM
- Żywo i szybko.Szczeniak, który nie może usiedzieć w miejscu.
- Presto 168–200 BPM
- Bardzo szybko.Uciekający zając.
- Prestissimo 200+ BPM
- Najszybciej, jak się da.Gepard pędzący z pełną prędkością.
Zmiany tempa
- accelerando
- Stopniowo przyspieszając. Skrót: accel.Pociąg odjeżdżający ze stacji.
- ritardando
- Stopniowo zwalniając. Skrót: rit. lub ritard.Rower toczący się, aż się zatrzyma.
- rallentando
- Stopniowo zwalniając (prawie to samo co ritardando). Skrót: rall.Karuzela, która powoli staje.
- ritenuto
- Powstrzymując: od razu wolniej, nie stopniowo. Skrót: riten.Wciśnięcie hamulca zamiast tylko przestać pedałować.
- allargando
- Zwalniając i poszerzając, często też głośniej.Wielki finał z szeroko rozłożonymi ramionami.
- stringendo
- Naciskając naprzód, przyspieszając z rosnącym przejęciem.Pośpiech, gdy nadjeżdża autobus.
- a tempo
- Wróć do wcześniejszego tempa.Powrót do zwykłego kroku po objeździe.
- tempo primo
- Wróć do tempa z samego początku. Zapisuje się też Tempo I.Z powrotem na linię startu.
- rubato
- Swobodne rozciąganie i przyspieszanie czasu dla wyrazu.Opowiadanie historii z pauzą dla efektu, a potem dalej.
- fermata
- Znak 𝄐: trzymaj tę nutę albo pauzę dłużej, niż jest zapisane.Zatrzymanie filmu w ulubionym momencie.
- l'istesso tempo
- Zachowaj to samo tempo uderzeń, chociaż zmienia się metrum (liczby takie jak 3/4 na początku).To samo bicie serca, inny taniec.
Głośność (dynamika)
- pianississimo ppp
- Najciszej, jak się da. Zapis: ppp.Opadające piórko.
- pianissimo pp
- Bardzo cicho. Zapis: pp.Szeptanie w bibliotece.
- piano p
- Cicho. Zapis: p.Mówienie po cichu, żeby dziecko spało.
- mezzo piano mp
- Średnio cicho. Zapis: mp.Rozmowa przy stole.
- mezzo forte mf
- Średnio głośno. Zapis: mf.Twój zwykły głos w klasie.
- forte f
- Głośno. Zapis: f.Wołanie kolegi przez całe boisko.
- fortissimo ff
- Bardzo głośno. Zapis: ff.Kibicowanie na meczu piłkarskim.
- fortississimo fff
- Najgłośniej, jak się da. Zapis: fff.Grzmot tuż nad głową.
Zmiany głośności
- crescendo
- Stopniowo coraz głośniej. Skrót: cresc. albo długie rozwierające się widełki pod nutami (jak rozciągnięte <).Fala, która rośnie.
- decrescendo
- Stopniowo coraz ciszej. Skrót: decresc. albo długie zwężające się widełki (jak rozciągnięte >). Nie myl ich z małym akcentem > nad pojedynczą nutą.Fala znikająca na piasku.
- diminuendo
- Stopniowo coraz ciszej (to samo co decrescendo). Skrót: dim.Samochód odjeżdżający w dal.
- sforzando
- Nagły mocny akcent na jednej nucie. Zapis: sfz lub sf.Nagłe klaśnięcie w dłonie.
- forte-piano
- Głośno, a zaraz potem cicho. Zapis: fp.Trzaśnięcie drzwiami, a potem cisza.
- subito
- Nagle. Subito piano znaczy nagle cicho.Zgaszenie światła jednym kliknięciem.
- morendo
- Zamierając: coraz ciszej i zwykle coraz wolniej.Świeca, która powoli gaśnie.
Nastrój i charakter
- dolce
- Słodko, łagodnie.Śpiewanie kołysanki.
- cantabile
- Śpiewnie, płynnie i z wyrazem.Granie tak, jakby twój instrument śpiewał.
- espressivo
- Z wyrazem i uczuciem. Skrót: espress.Opowiadanie historii, która jest dla ciebie ważna.
- con brio
- Z werwą i energią.Wyskakiwanie z łóżka pierwszego dnia wakacji.
- con fuoco
- Z ogniem, namiętnie.Smok ziejący ogniem.
- maestoso
- Majestatycznie, okazale i dostojnie.Król wchodzący do sali.
- grazioso
- Z wdziękiem.Baletnica robiąca piruet.
- giocoso
- Zabawnie, radośnie.Kocięta bawiące się kłębkiem włóczki.
- scherzando
- Żartobliwie, lekko i figlarnie.Zabawa w chowanego.
- leggiero
- Lekko, z lekkim dotykiem.Przechodzenie na palcach po kamieniach przez strumyk.
- pesante
- Ciężko, z wagą.Tupiący olbrzym.
- tranquillo
- Spokojnie, cicho.Spokojne jezioro o wschodzie słońca.
- agitato
- Niespokojnie i z podnieceniem.Czekanie na wyniki sprawdzianu.
- animato
- Z ożywieniem (często trochę szybciej).Postać z kreskówki, która ożywa.
- sostenuto
- Podtrzymując: trzymaj dźwięki pełne, często trochę wolniej.Śpiewanie na jednym długim oddechu.
- misterioso
- Tajemniczo.Wchodzenie z latarką do ciemnej jaskini.
- appassionato
- Namiętnie, z pasją.Opowiadanie o tym, co kochasz najbardziej.
- semplice
- Prosto, bez dodatkowych ozdób.Zwykła szklanka wody.
- tenero
- Czule.Trzymanie małego ptaszka w dłoniach.
Jak grać każdy dźwięk
- legato
- Łącznie: dźwięki połączone, bez przerw.Rysowanie linii bez odrywania ołówka.
- staccato
- Krótko i oddzielnie. Oznacza się kropką nad nutą lub pod nią.Przebijanie baniek jedna po drugiej.
- staccatissimo
- Bardzo krótko i ostro. Oznacza się małym klinem.Krople deszczu stukające w blaszany dach.
- tenuto
- Trzymaj dźwięk przez całą jego długość, może odrobinę dłużej. Oznacza się krótką kreską.Naciśnięcie dzwonka do drzwi i przytrzymanie.
- marcato
- Z zaznaczeniem: każdy dźwięk mocno i wyraźnie. Oznacza się znakiem ^.Buty maszerujących żołnierzy.
- accent
- Zagraj ten dźwięk mocniej niż sąsiednie. Oznacza się małym > nad nutą lub pod nią. (To słowo angielskie; po polsku akcent, po włosku accento.)Powiedzenie jednego słowa w zdaniu głośniej.
- portato
- Coś pomiędzy legato a staccato: lekko oddzielone, delikatnie dociśnięte dźwięki. Oznacza się kropkami (lub kreskami) pod łukiem.Kroki na miękkim śniegu.
- glissando
- Ślizg od jednego dźwięku do drugiego przez dźwięki pomiędzy. Skrót: gliss.Zjeżdżanie ze zjeżdżalni w parku.
- tremolo
- Bardzo szybkie powtarzanie jednego dźwięku albo bardzo szybkie przechodzenie tam i z powrotem między dwoma dźwiękami. Skrót: trem.Skrzydła kolibra.
- trill
- Szybkie przeplatanie dźwięku z dźwiękiem nad nim. Oznacza się tr. (To słowo angielskie; po polsku tryl, po włosku trillo.)Ćwierkanie ptaka.
- arpeggio
- Zagraj dźwięki akordu jeden po drugim, jak na harfie. Po polsku też akord rozłożony.Przechodzenie przez rzekę po kamieniach, jeden po drugim.
Powtórzenia i drogowskazy
- 𝄆 … 𝄇
- Znaki powtórzenia 𝄆 … 𝄇: zagraj muzykę między nimi dwa razy. Jeśli jest tylko znak końcowy 𝄇, wróć na sam początek.Ponowne odtworzenie piosenki.
- da capo
- Od początku. Skrót: D.C.Powrót na start w grze planszowej.
- dal segno
- Wróć do znaku 𝄋. Skrót: D.S.Powrót do zakładki.
- al fine
- I graj aż do słowa Fine. D.C. al Fine: wróć na początek i skończ na Fine.Jazda do przystanku z napisem „pętla”.
- al coda
- Po D.C. lub D.S., gdy dojdziesz do znaku „To Coda” 𝄌, przeskocz do cody: części końcowej, która zaczyna się tym samym znakiem.Skrót prosto do mety.
- fine
- Koniec (używane z D.C. lub D.S.).Ostatnia strona książki.
- coda
- Część zamykająca na końcu. Jej znak to 𝄌.Ogonek utworu.
- segno
- Znak 𝄋, do którego odsyła cię D.S.Chorągiewka oznaczająca miejsce.
- volta
- Klamry 1. i 2. zakończenia (1. i 2.), czyli pierwsza i druga volta. Za pierwszym razem zagraj 1. voltę i wróć do znaku powtórzenia. Za drugim razem pomiń 1. voltę i zagraj 2. voltę.Dwoje różnych drzwi z tego samego pokoju.
- bis
- Dwa razy: powtórz ten krótki fragment.Jedno zawołanie „jeszcze raz!”.
- simile
- Graj dalej w ten sam sposób.Dzierganie kolejnego rzędu tym samym wzorem.
- attacca
- Przejdź od razu do następnej części bez przerwy.Dwa połączone wagony pociągu.
Małe słówka pomocnicze
- molto
- Bardzo, dużo. Molto allegro: bardzo szybko.Extra ostre.
- poco
- Trochę. Poco più mosso: trochę szybciej.Tylko szczypta soli.
- poco a poco
- Krok po kroku, stopniowo.Wchodzenie pod górę krok za krokiem.
- più
- Bardziej. Più forte: głośniej.Jeszcze jedna łyżka.
- meno
- Mniej. Meno mosso: mniej ruchliwie, wolniej.O jedną łyżkę mniej.
- assai
- Bardzo, dość. Allegro assai: bardzo szybko.Naprawdę, serio.
- non troppo
- Nie za bardzo. Allegro non troppo: szybko, ale nie za szybko.Szybko, ale po korytarzu się nie biega.
- sempre
- Zawsze, wciąż. Sempre piano: cały czas cicho.Pasy zapięte przez całą jazdę.
- mosso
- Ruchliwie, z ruchem.Łódka płynąca naprzód.
- con moto
- Z ruchem, niech muzyka płynie naprzód.Chodzenie z celem.
- con
- Z.Chleb z masłem.
- senza
- Bez.Herbata bez cukru.
- ma
- Ale.Szybko, ale ostrożnie.
- quasi
- Prawie, jakby.Prawie jak piosenka.
Gra zespołowa
- tutti
- Grają wszyscy.Cała klasa śpiewa razem.
- solo
- Jeden muzyk sam.Jeden głos w świetle reflektora.
- soli
- Mała grupa gra specjalną partię.Kilku przyjaciół na scenie.
- divisi
- Muzycy jednej grupy dzielą się na kilka głosów. Skrót: div.Dwie drużyny z jednej klasy.
- unisono
- Wszyscy znowu na tych samych dźwiękach (po divisi). Skrót: unis.Wszyscy znowu w jednej drużynie.
- a due
- Obaj muzycy grają tę samą partię. Zapis: a 2.Bliźniaki mówiące to samo.
- ad libitum
- Swobodnie, jak chcesz. Skrót: ad lib.Wybierz własne dodatki.
- tacet
- Ten instrument w tej części milczy.Ciche czekanie na swoją kolej.
- colla voce
- Podążaj za tempem śpiewaka.Taniec, w którym prowadzi partner.
Techniki gry
- pizzicato
- Szarpanie strun palcem zamiast gry smyczkiem. Skrót: pizz.Szarpnięcie gumki recepturki.
- arco
- Znowu graj smyczkiem (po pizzicato).Malowanie długim pociągnięciem pędzla.
- con sordino
- Z tłumikiem, dla cichszego, przytłumionego brzmienia. Skrót: con sord.Mówienie przez szalik.
- senza sordino
- Bez tłumika.Zdjęcie szalika.
- sul ponticello
- Graj smyczkiem blisko podstawka, żeby brzmienie było szkliste i szepczące.Szept ducha.
- col legno
- Graj drewnianą stroną smyczka.Stukanie patykiem w płot.
- una corda
- Fortepian: naciśnij lewy pedał (pedał piano).Przykrycie dźwięku kocem.
- tre corde
- Fortepian: puść lewy pedał.Zdjęcie koca.
- ottava
- 8va: graj o oktawę wyżej, niż zapisano. 8vb: o oktawę niżej.Jazda windą o piętro w górę (albo w dół).
- loco
- Powrót do zapisanej wysokości po ottavie.Z powrotem na swoim piętrze.
- mano destra
- Prawa ręka. Skrót: m.d. (w nutach angielskich może być R.H.)Ręka, którą większość ludzi macha na powitanie.
- mano sinistra
- Lewa ręka. Skrót: m.s. (w nutach angielskich może być L.H.)Ta druga ręka.
Dźwięk fortepianu: Salamander Grand Piano, autor Alexander Holm (CC BY 3.0).