Italiaanse muziektermen, eenvoudig uitgelegd

In de meeste bladmuziek ter wereld staan Italiaanse woorden die je vertellen hoe je moet spelen: hoe snel, hoe hard en met welk gevoel. Je hoeft geen Italiaans te spreken. Leer ze in groepjes en bedenk bij elk woord een beeld, dan blijven ze hangen.

Gecontroleerd op 7 oktober 2026

In deze les

Zo lees je deze woorden

De woorden staan boven of onder de muziek. Een tempowoord zoals Allegro aan het begin vertelt je hoe snel. Tekens voor geluidssterkte vertellen hoe hard: p is de afkorting van piano (zacht) en f van forte (hard). (De volledige naam van het instrument, pianoforte, betekent ‘zacht-hard’, omdat het allebei kon spelen.) Kleine hulpwoordjes zoals molto (heel) of poco (een beetje) veranderen het woord ernaast, net zoals ‘heel’ en ‘een beetje’ dat in het Nederlands doen.

Bij veel stukken staat ook een getal zoals ♩ = 120. Dat betekent 120 tellen per minuut (BPM): zet je metronoom daarop. De BPM-getallen in deze lijst zijn maar ruwe richtlijnen. Boeken en metronomen geven net iets andere getallen, en het juiste tempo hangt ook van het stuk af.

Alle termen per groep

Zoek een term

116 termen

Tempo

Grave 25–45 BPM: Heel langzaam en ernstig.Een zware klok die langzaam luidt.
Largo 40–60 BPM: Heel langzaam en breed.Een olifant die rustig loopt.
Lento 45–60 BPM: Langzaam.Een slak die over een blad kruipt.
Larghetto 60–66 BPM: Langzaam, maar iets minder langzaam dan largo.Een kleine olifant: nog steeds langzaam, maar wat lichter.
Adagio 66–76 BPM: Langzaam en op je gemak.Op je rug drijven in kalm water.
Andante 76–108 BPM: In wandeltempo, ‘gaande’.Naar school slenteren met tijd genoeg.
Andantino 84–112 BPM: Iets sneller dan andante (zo lezen de meeste muzikanten het tegenwoordig).Een vlot wandelingetje.
Moderato 108–120 BPM: Matig, in een gemiddeld tempo.Fietsen over een vlakke weg.
Allegretto 112–128 BPM: Vrij vlug en licht, iets langzamer dan allegro.Vrolijk huppelend over een pad.
Allegro 120–156 BPM: Vlug en levendig. Het woord betekent ook vrolijk.Rennen op het schoolplein.
Vivace 140–176 BPM: Levendig en snel.Een puppy die niet stil kan zitten.
Presto 168–200 BPM: Heel snel.Een konijn dat wegschiet.
Prestissimo 200+ BPM: Zo snel mogelijk.Een jachtluipaard op volle snelheid.

Tempo veranderen

accelerando: Geleidelijk sneller worden. Afkorting: accel.Een trein die het station uit rijdt.
ritardando: Geleidelijk langzamer worden. Afkorting: rit. of ritard.Een fiets die uitrolt tot stilstand.
rallentando: Geleidelijk vertragen (bijna hetzelfde als ritardando). Afkorting: rall.Een draaimolen die langzaam stopt.
ritenuto: Ingehouden: meteen langzamer, niet geleidelijk. Afkorting: riten.Echt remmen, in plaats van alleen ophouden met trappen.
allargando: Langzamer en breder worden, vaak ook harder.Een grote finale met wijd gespreide armen.
stringendo: Aandringend, sneller worden van opwinding.Gaan rennen omdat de bus eraan komt.
a tempo: Terug naar het vorige tempo.Na een omweg weer gewoon verder lopen.
tempo primo: Terug naar het tempo van het allereerste begin. Ook geschreven als Tempo I.Terug naar de startstreep.
rubato: Het tempo vrij rekken en versnellen voor de expressie.Een verhaal vertellen, even een spannende pauze, en dan verder.
fermata: Het teken 𝄐 (fermate): houd deze noot of rust langer aan dan geschreven.Een video pauzeren op je favoriete moment.
l'istesso tempo: Houd dezelfde snelheid van de tel aan, ook al verandert de maatsoort (de getallen zoals 3/4 aan het begin).Dezelfde hartslag, een andere dans.

Geluidssterkte

pianississimo ppp: Zo zacht mogelijk. Geschreven ppp.Een veertje dat neerdaalt.
pianissimo pp: Heel zacht. Geschreven pp.Fluisteren in de bibliotheek.
piano p: Zacht. Geschreven p.Zachtjes praten zodat de baby blijft slapen.
mezzo piano mp: Half zacht. Geschreven mp.Kletsen aan de eettafel.
mezzo forte mf: Half hard. Geschreven mf.Je gewone praatstem in de klas.
forte f: Hard (luid). Geschreven f.Een vriend roepen aan de andere kant van het schoolplein.
fortissimo ff: Heel hard. Geschreven ff.Juichen bij een voetbalwedstrijd.
fortississimo fff: Zo hard mogelijk. Geschreven fff.Donder recht boven je hoofd.

Geluidssterkte veranderen

crescendo: Geleidelijk harder worden. Afkorting: cresc., of een lange vork onder de noten die opengaat (zoals een uitgerekte <).Een golf die opbouwt.
decrescendo: Geleidelijk zachter worden. Afkorting: decresc., of een lange vork die dichtgaat (zoals een uitgerekte >). Niet verwarren met het kleine accent > boven één noot.Een golf die wegebt op het zand.
diminuendo: Geleidelijk zachter worden (hetzelfde als decrescendo). Afkorting: dim.Een auto die in de verte wegrijdt.
sforzando: Een plotseling sterk accent op één noot. Geschreven sfz of sf.Een plotselinge klap in je handen.
forte-piano: Hard, en meteen daarna zacht. Geschreven fp.Een deur die dichtslaat, en dan stilte.
subito: Plotseling. Subito piano betekent plotseling zacht.Het licht uitdoen met één klik.
morendo: Wegstervend, zachter en meestal ook langzamer.Een kaars die langzaam uitgaat.

Stemming en karakter

dolce: Zoet, zacht en lief.Een slaapliedje zingen.
cantabile: Zingend, vloeiend en expressief.Spelen alsof je instrument zingt.
espressivo: Met expressie en gevoel. Afkorting: espress.Een verhaal vertellen dat voor jou belangrijk is.
con brio: Met vuur en energie, met elan.Op de eerste ochtend van de vakantie uit bed springen.
con fuoco: Met vuur, hartstochtelijk.Een draak die vlammen spuwt.
maestoso: Majestueus, groots en waardig.Een koning die de zaal binnenkomt.
grazioso: Sierlijk, gracieus.Een balletdanseres die ronddraait.
giocoso: Speels, vrolijk.Kittens die met een bol wol spelen.
scherzando: Schertsend, licht en plagerig.Verstoppertje spelen.
leggiero: Licht, met een lichte aanslag.Op je tenen over stenen in een beekje stappen.
pesante: Zwaar, met gewicht.Een stampende reus.
tranquillo: Rustig, vredig.Een stil meer bij zonsopgang.
agitato: Onrustig en opgewonden.Wachten op je toetsuitslag.
animato: Levendig, vol leven (vaak iets sneller).Een tekenfilm die tot leven komt.
sostenuto: Aangehouden: houd de noten vol aan, vaak iets langzamer.Een lange adem vasthouden tijdens het zingen.
misterioso: Geheimzinnig.Met een zaklamp een donkere grot in lopen.
appassionato: Hartstochtelijk.Vertellen over waar je het meest van houdt.
semplice: Eenvoudig, zonder extra versiering.Een gewoon glas water.
tenero: Teder.Een vogeltje in je handen houden.

Hoe je elke noot speelt

legato: Vloeiend verbonden, zonder gaatjes tussen de noten.Een lijn tekenen zonder je potlood op te tillen.
staccato: Kort en los van elkaar. Aangegeven met een puntje boven of onder de noot.Bellen één voor één laten knappen.
staccatissimo: Heel kort en scherp. Aangegeven met een klein wigje.Regendruppels die op een blikken dak tikken.
tenuto: Houd de noot zijn volle lengte aan, misschien een tikje langer. Aangegeven met een kort streepje.Een deurbel indrukken en ingedrukt houden.
marcato: Gemarkeerd: elke noot krachtig en duidelijk. Aangegeven met het teken ^.De laarzen van marcherende soldaten.
accent: Speel deze noot sterker dan de noten eromheen. Aangegeven met een kleine > boven of onder de noot. (‘Accent’ is hier het Engelse woord, en toevallig ook gewoon Nederlands; in het Italiaans is het accento.)Eén woord in een zin harder zeggen.
portato: Tussen legato en staccato: licht gescheiden, zacht aangedrukte noten. Aangegeven met puntjes (of korte streepjes) onder een boog.Voetstappen in zachte sneeuw.
glissando: Van de ene noot naar de andere glijden, langs alle noten ertussen. Afkorting: gliss.Van een glijbaan in het park glijden.
tremolo: Heel snel één noot herhalen, of heel snel heen en weer gaan tussen twee noten. Afkorting: trem.De vleugels van een kolibrie.
trill: Een noot snel afwisselen met de noot erboven. Aangegeven met tr. (‘Trill’ is Engels; in het Nederlands triller, in het Italiaans trillo.)Het fluitende liedje van een vogel.
arpeggio: Speel de noten van een akkoord na elkaar, zoals op een harp.Eén voor één over stapstenen klimmen.

Herhalingen en wegwijzers

𝄆 … 𝄇: Herhalingstekens 𝄆 … 𝄇: speel de muziek ertussen twee keer. Staat er alleen het eindteken 𝄇, ga dan terug naar het allereerste begin.Op ‘opnieuw afspelen’ drukken bij een liedje.
da capo: Vanaf het begin. Afkorting: D.C.Bij een bordspel terug naar de start.
dal segno: Ga terug naar het teken 𝄋. Afkorting: D.S.Terug naar je boekenlegger.
al fine: En speel tot het woord Fine. D.C. al Fine: ga terug naar het begin en stop bij Fine.Meerijden tot de halte ‘eindpunt’.
al coda: Als je na D.C. of D.S. bij het teken ‘To Coda’ 𝄌 komt, spring je naar de coda: het slotstuk, dat met hetzelfde teken begint.De kortere weg naar de finish nemen.
fine: Het einde (samen met D.C. of D.S.).De laatste bladzijde van een boek.
coda: Een slotstuk aan het einde. Het teken is 𝄌.Het staartje van het stuk.
segno: Het teken 𝄋 waar D.S. je naar terugstuurt.Een vlaggetje dat de plek aangeeft.
volta: Haken voor het 1e en 2e slot (1. en 2.), vaak ‘eerste huisje’ en ‘tweede huisje’ genoemd. De eerste keer speel je het 1e huisje en ga je terug naar het herhalingsteken. De tweede keer sla je het 1e huisje over en speel je het 2e.Twee verschillende deuren uit dezelfde kamer.
bis: Twee keer: herhaal dit korte stukje.Eén keer ‘nog een keer!’ roepen.
simile: Ga op dezelfde manier door.De volgende rij in hetzelfde patroon breien.
attacca: Ga zonder pauze meteen door naar het volgende deel.Twee treinwagons die aan elkaar gekoppeld zijn.

Kleine hulpwoordjes

molto: Heel, veel. Molto allegro: heel vlug.Extra pittig.
poco: Een beetje. Poco più mosso: een beetje sneller.Een snufje zout.
poco a poco: Beetje bij beetje.Stap voor stap een heuvel op klimmen.
più: Meer. Più forte: harder.Nog één lepel erbij.
meno: Minder. Meno mosso: minder beweeglijk, langzamer.Eén lepel minder.
assai: Zeer, behoorlijk. Allegro assai: heel vlug.Echt waar, heus.
non troppo: Niet te veel. Allegro non troppo: vlug, maar niet te vlug.Opschieten, maar niet rennen in de gang.
sempre: Altijd, steeds. Sempre piano: blijf zacht.De hele rit je gordel om houden.
mosso: Bewogen, in beweging.Een bootje dat vooruit drijft.
con moto: Met beweging, houd het in beweging.Doelbewust doorlopen.
con: Met.Brood met boter.
senza: Zonder.Thee zonder suiker.
ma: Maar.Snel, maar voorzichtig.
quasi: Bijna, alsof.Bijna als een liedje.

Samenspelen

tutti: Iedereen speelt.De hele klas zingt samen.
solo: Eén speler alleen.Eén stem in de schijnwerpers.
soli: Een kleine groep speelt de speciale partij.Een paar vrienden op het podium.
divisi: De spelers van één groep splitsen zich in partijen. Afkorting: div.Twee teams uit één klas.
unisono: Iedereen weer op dezelfde noten (na divisi). Afkorting: unis.Iedereen weer in één team.
a due: Beide spelers spelen dezelfde partij. Geschreven a 2.Een tweeling die hetzelfde zegt.
ad libitum: Vrij, naar keuze. Afkorting: ad lib.Zelf je toppings kiezen.
tacet: Dit instrument zwijgt in dit deel.Stil wachten tot je aan de beurt bent.
colla voce: Volg de timing van de zanger.Bij het dansen je partner volgen.

Speeltechnieken

pizzicato: Tokkel de snaren met een vinger in plaats van de strijkstok te gebruiken. Afkorting: pizz.Aan een elastiekje plukken.
arco: Weer met de strijkstok spelen (na pizzicato).Schilderen met één lange penseelstreek.
con sordino: Met demper, voor een zachtere, gedempte klank. Afkorting: con sord.Praten door een sjaal.
senza sordino: Zonder demper.De sjaal afdoen.
sul ponticello: Strijken vlak bij de kam, voor een glazige, fluisterende klank.Een spookachtig gefluister.
col legno: Spelen met de houten kant van de strijkstok.Met een stok tegen een hek tikken.
una corda: Piano: trap het linkerpedaal (het zachte pedaal) in.Een dekentje over de klank leggen.
tre corde: Piano: laat het zachte pedaal weer los.Het dekentje er weer af halen.
ottava: 8va: speel een octaaf hoger dan geschreven. 8vb: een octaaf lager.Met de lift een verdieping omhoog (of omlaag).
loco: Terug naar de geschreven toonhoogte na een ottava.Terug op je eigen verdieping.
mano destra: Rechterhand. Afkorting: m.d. (Engelse boeken gebruiken soms R.H.)De hand waarmee je zwaait (bij de meeste mensen).
mano sinistra: Linkerhand. Afkorting: m.s. (Engelse boeken gebruiken soms L.H.)De andere hand.

Alle lessen muziektheorieMuziektheorie, heel eenvoudig

Pianogeluid: Salamander Grand Piano van Alexander Holm (CC BY 3.0).