Nazwy dźwięków: siedem liter muzyki

Siedem nazw, jak dni tygodnia

Dźwięki nazywamy literami. Zaczniemy od C, tak jak większość lekcji: C D E F G A H. Ostatni dźwięk po polsku nazywa się H, ale po angielsku i na tej stronie B. Więcej o tym niżej.

Po H znowu przychodzi C, tak jak po niedzieli znowu przychodzi poniedziałek. Nowe C brzmi jak ten sam dźwięk co poprzednie, tylko wyżej. Usłyszysz to, kiedy mężczyzna i dziecko śpiewają razem tę samą piosenkę: brzmi to jak jedna melodia, ale głos dziecka jest wyżej dokładnie o tę odległość.

Odległość od jednego C do następnego C to oktawa. Słowo pochodzi od łacińskiego octo, czyli osiem (jak osiem ramion ośmiornicy). Nazw jest tylko siedem, więc dlaczego osiem? Bo liczymy oba C: C D E F G A H C. To tak jak liczenie dni od jednego poniedziałku do następnego: osiem dni, jeśli liczysz oba poniedziałki.

Jak znaleźć C na fortepianie

Spójrz na czarne klawisze. Są w grupach: dwa razem, potem trzy razem, potem znowu dwa i trzy, i tak przez całą klawiaturę.

C to biały klawisz tuż po lewej stronie każdej grupy dwóch czarnych klawiszy. Wyobraź sobie dwa czarne klawisze jako mały daszek, a C jako drzwi po lewej stronie domku.

Kiedy znajdziesz C, białe klawisze w prawo to D E F G A H, a potem następne C.

Spróbuj: dotknij każdego C na klawiaturze powyżej. Wszystkie brzmią podobnie, tylko wyżej albo niżej.

Do re mi: nazwy do śpiewania

Śpiewając, często używamy sylab zamiast liter, bo sylaby łatwiej się śpiewa: do re mi fa sol la si (w niektórych krajach zamiast si mówi się ti).

W wielu krajach, na przykład we Włoszech, we Francji i w Hiszpanii, do to zawsze C, więc do re mi to po prostu inna nazwa C D E. To tak zwane „stałe do”. W Polsce dźwięki nazywamy literami, a sylaby do re mi służą głównie do śpiewania. Czasem do oznacza zawsze C, a czasem, zwłaszcza na lekcjach śpiewu, do to dźwięk „domowy” piosenki w tonacji durowej (ten, na którym piosenka brzmi na zakończoną), niezależnie od tego, który to dźwięk. To tak zwane „ruchome do” (solmizacja względna). Twój nauczyciel albo podręcznik powie ci, którego sposobu używa.

Czarne klawisze: krzyżyk ♯ i bemol ♭

Czarny klawisz bierze nazwę od sąsiedniego białego klawisza. Krzyżyk ♯ znaczy „najbliższy klawisz wyżej”: czarny klawisz tuż na prawo od C to C♯ (po polsku cis). Bemol ♭ znaczy „najbliższy klawisz niżej”: czarny klawisz tuż na lewo od D to D♭ (po polsku des).

C♯ i D♭ to więc ten sam klawisz o dwóch nazwach, jak kolega, który ma prawdziwe imię i przezwisko. Której nazwy użyjemy, zależy od muzyki dookoła.

W dwóch miejscach między białymi klawiszami nie ma czarnego: E–F i H–C. Te białe klawisze leżą już tuż obok siebie, więc E♯ to ten sam klawisz co F, a H♯ (na tej stronie B♯) to to samo co C. Takie nazwy nie zdarzają się często, ale teraz wiesz, skąd się biorą. (W drugą stronę też: F♭ to E, a C♭ to H.) W kilku gamach możesz nawet spotkać podwójny krzyżyk 𝄪 (o dwa klawisze wyżej) albo podwójny bemol 𝄫 (o dwa klawisze niżej): F𝄪 gra się na klawiszu G.

Kasownik ♮ odwołuje krzyżyk albo bemol i przywraca dźwięk na zwykły biały klawisz.

Cyfry po literach: które piętro?

Fortepian ma wiele C, więc dodajemy cyfrę, żeby powiedzieć, o które chodzi, jak piętro w wysokim budynku. C blisko środka fortepianu to C4, nazywane też środkowym C (niektóre keyboardy i aplikacje nazywają je C3, a w polskich podręcznikach często zapisuje się je jako c¹, czyli c razkreślne). C nad nim to C5, a to pod nim C3.

Cyfra rośnie o jeden przy każdym C: klawisz zaraz po B3 (H3) to C4. A nad środkowym C to A4. Drga 440 razy na sekundę, a orkiestry i stroiki używają go jako wspólnego dźwięku do strojenia.

Nazwy dźwięków na świecie

Dźwięki są wszędzie takie same, ale ich nazwy różnią się w zależności od kraju. Oto nazwy, których używamy w Polsce, międzynarodowe litery z tej strony i nazwy, które możesz spotkać w książkach i filmach z innych krajów.

Po polsku (tak jak po niemiecku) biały klawisz między A a C nazywa się H, a B oznacza dźwięk, który po angielsku nazywa się B♭. Ta strona, większość aplikacji i wiele symboli akordów używa nazw międzynarodowych. Kiedy widzisz tu B, myśl H.

Mały quiz: jak nazywa się ten klawisz?

Na klawiaturze zaświeci się jeden klawisz. Wybierz jego nazwę. Pomóż sobie grupami dwóch i trzech czarnych klawiszy. Odpowiedzi używają liter międzynarodowych, więc H nazywa się tu B.