Pięciolinia: jak zapisuje się muzykę

Pięciolinia: drabina dla dźwięków

Muzykę zapisuje się na pięciolinii: to pięć linii i cztery międzylinie (przestrzenie między nimi). Wyobraź sobie drabinę leżącą na boku. Każda linia i każda międzylinia to jeden szczebel drabiny. Linie liczymy od dołu: najniższa linia to linia 1.

Nuta leży albo na linii, albo w międzylinii. Im wyżej leży nuta, tym wyżej brzmi. Naciśnij przycisk, żeby usłyszeć, jak dziewięć nut wspina się po drabinie szczebel po szczeblu.

Spróbuj: dotknij dowolnej nuty, żeby ją usłyszeć. Czy nuta, która leży wyżej, brzmi też wyżej?

Klucz: które dźwięki mieszkają gdzie

Zawijany znak na początku pięciolinii nazywa się kluczem. Mówi ci, jaki dźwięk oznacza każda linia. Bez klucza linie mogłyby oznaczać dowolne dźwięki.

Najczęściej spotkasz dwa klucze. Klucz wiolinowy jest do wyższych dźwięków. Klucz basowy jest do niższych dźwięków. Muzyka fortepianowa używa obu: prawa ręka zwykle czyta klucz wiolinowy, a lewa ręka klucz basowy.

Dotknij nuty, żeby ją usłyszeć.

Czytanie nazw dźwięków na pięciolinii

Każda linia i każda międzylinia ma nazwę dźwięku, a nazwy wspinają się po alfabecie: A B C D E F G, a potem znowu A. Kiedy przechodzisz z linii na następną międzylinię, przechodzisz do następnej litery. Na tej stronie używamy liter międzynarodowych: dźwięk, który po polsku nazywa się H, nazywa się tu B.

W kluczu wiolinowym linie, od dołu do góry, to E G B D F. Międzylinie to F A C E. W kluczu basowym linie to G B D F A, a międzylinie to A C E G.

Nie musisz uczyć się ich wszystkich naraz. Naucz się linii, od której zaczyna się twój klucz (G w kluczu wiolinowym, F w kluczu basowym), i licz w górę albo w dół od niej.

Dotknij nuty, żeby ją usłyszeć.

Środkowe C i linie dodane

Co zrobić, jeśli nuta jest wyżej albo niżej niż pięć linii? Dopisujemy wtedy krótką dodatkową linię tylko dla tej nuty. Nazywa się ona linią dodaną.

Najważniejszą nutą na linii dodanej jest środkowe C, czyli C mniej więcej w środku fortepianu. Leży na jednej linii dodanej pod pięciolinią w kluczu wiolinowym i na jednej linii dodanej nad pięciolinią w kluczu basowym. To ten sam klawisz na fortepianie. To miejsce spotkania obu kluczy.

Krzyżyki, bemole i kasowniki

Znak przed nutą może zmienić ją o półton. Krzyżyk (♯) podnosi dźwięk o jeden półton. Bemol (♭) obniża go o jeden półton. Kasownik (♮) znosi krzyżyk albo bemol i przywraca dźwiękowi jego zwykłą nazwę.

Na fortepianie krzyżyki i bemole to przeważnie czarne klawisze. Zapisuje się je przed nutą, którą zmieniają.

Mały quiz: nazwij dźwięk

Spójrz na nutę na pięciolinii w kluczu wiolinowym i wybierz jej nazwę. Pomogą ci linie (E G B D F) i międzylinie (F A C E).