Koło kwintowe wyjaśnione jak zegar

Dwanaście tonacji na zegarze

C jest na górze, tam gdzie godzina 12. Każdy krok zgodnie z ruchem wskazówek zegara to kwinta czysta w górę (siedem półtonów): C, G, D, A, E, B (H), potem F♯ i tak dalej dookoła. Każdy krok w drugą stronę to kwinta w dół: C, F, B♭, E♭ i tak dalej.

Po dwunastu krokach jesteś z powrotem na C. To jak magiczne schody, które ciągle prowadzą w górę, a i tak przyprowadzają cię z powrotem na start: niemożliwe dla prawdziwych schodów, ale prawdziwe dla nazw dźwięków.

Na każdym miejscu o jeden krzyżyk lub bemol więcej

Znaki przykluczowe to grupa krzyżyków albo bemoli zapisana na początku każdej pięciolinii. Mówią, które dźwięki są podwyższone albo obniżone przez cały utwór, więc nie trzeba ich pisać przy każdej nucie.

C-dur nie ma krzyżyków ani bemoli. Każdy krok zgodnie z ruchem wskazówek zegara dodaje jeden krzyżyk: G-dur ma jeden, D-dur dwa, A-dur trzy. Każdy krok w przeciwną stronę dodaje jeden bemol: F-dur ma jeden bemol, B♭-dur dwa, E♭-dur trzy.

Tak jak co roku na torcie urodzinowym przybywa jedna świeczka, liczba rośnie za każdym razem dokładnie o jeden. Jeśli więc wiesz, gdzie leży tonacja, wiesz, ile ma krzyżyków lub bemoli, bez uczenia się listy na pamięć.

Na dole koła trzy tonacje mają po dwie nazwy, które brzmią tak samo: B i C♭, F♯ i G♭, C♯ i D♭. Jedną zapisuje się krzyżykami, a drugą bemolami.

Kolejność krzyżyków i bemoli

Krzyżyki dodaje się zawsze w tej samej kolejności: F♯ C♯ G♯ D♯ A♯ E♯ B♯ (po polsku fis, cis, gis, dis, ais, eis, his). Bemole idą w odwrotnej kolejności: B♭ E♭ A♭ D♭ G♭ C♭ F♭ (po polsku b, es, as, des, ges, ces, fes). Zauważ, że kolejność bemoli to kolejność krzyżyków czytana od końca.

Najprościej powiedzieć litery kilka razy na głos: F C G D A E H od przodu dla krzyżyków i od tyłu dla bemoli.

Molowe bliźniaki mieszkają w środku

Każda tonacja durowa ma tonację molową z dokładnie tymi samymi krzyżykami lub bemolami. Nazywa się ją tonacją równoległą, „molowym bliźniakiem”. Na kole tonacja molowa leży tuż wewnątrz swojej durowej: C-dur i a-moll, G-dur i e-moll, F-dur i d-moll.

Żeby znaleźć tonację równoległą molową na fortepianie, zacznij od dźwięku tonacji durowej i odlicz trzy klawisze w dół, licząc też czarne: C → B (H) → B♭ → A.

Sąsiedzi to najlepsi przyjaciele

Akord to trzy lub więcej dźwięków zagranych razem. Tonacje leżące obok siebie na kole mają wspólne wszystkie dźwięki oprócz jednego, więc brzmią blisko i przyjaźnie. Dlatego trzy najczęstsze akordy w tonacji to akord samej tonacji i akordy jej dwóch sąsiadów. W C-dur to C, F i G. Muzycy numerują akordy cyframi rzymskimi według stopnia gamy, od którego się zaczynają: C to 1. stopień C-dur (I), F to 4. (IV), a G to 5. (V). Wielkie cyfry oznaczają akordy durowe, małe (ii, iii, vi) akordy molowe. Tysiące piosenek używają tylko I, IV i V.

Akordy molowe tuż wewnątrz tych trzech (w C-dur Am, Dm i Em) też są przyjaciółmi. Razem te sześć akordów wystarczy do większości piosenek dla początkujących. Dotknij tonacji na kole powyżej i zagraj jej pasujące akordy.

Przeniesienie piosenki do innej tonacji

Jeśli piosenka jest za wysoka albo za niska do śpiewania, możesz przesunąć każdy akord o tyle samo miejsc na kole. Piosenka z akordami C, F i G przesunięta o jedno miejsce zgodnie z ruchem wskazówek zegara ma G, C i D. Brzmi tak samo, tylko wyżej albo niżej, jak przekręcenie pokrętła na kole. To transpozycja.

Wszystkie tonacje w jednym miejscu

Ta tabela pokazuje każdą tonację durową, jej krzyżyki lub bemole i jej molowego bliźniaka.