Rytm: jak długo trwa każdy dźwięk
Każda piosenka ma bicie serca: równy puls, do którego stukasz nogą. Rytm to to, jak długo trwa każdy dźwięk w porównaniu z tym pulsem. Poznaj pięć kształtów nut i ich pauzy, a odczytasz rytm niemal każdej melodii.
W tej lekcji
Puls: bicie serca muzyki
Wystukuj nogą puls piosenki, którą lubisz. Te równe uderzenia to puls. Działa jak bicie serca albo kroki, kiedy idziesz: równo, jedno po drugim, bez przyspieszania i bez zwalniania.
To, jak szybko biegnie puls, nazywamy tempem. Liczymy je w uderzeniach na minutę, zapisujemy jako BPM. Przy 60 BPM jest jedno uderzenie na sekundę, jak w tykającym zegarze. Przy 120 BPM są dwa uderzenia na sekundę, jak w żwawym marszu. Metronom Sowlea klika na każdym uderzeniu, więc możesz je usłyszeć.
Długość nuty mierzymy w uderzeniach. Niektóre nuty trwają jedno uderzenie, inne dłużej, jeszcze inne krócej. Na tym polega rytm: na długości dźwięków i ciszy, mierzonej względem równego pulsu.
Spróbuj: zaklaszcz cztery razy, wolno i równo. Każda przerwa ma być dokładnie taka sama. To jest równy puls.
Kształty nut: krojenie tortu
Wyobraź sobie cały tort, który trwa cztery uderzenia. Cała nuta to cały tort: grasz jeden dźwięk i pozwalasz mu brzmieć przez cztery uderzenia. (W większości utworów ćwierćnuta to jedno uderzenie, więc tak najczęściej liczymy.)
Przekrój tort na pół, a dostaniesz dwie półnuty. Tort nie robi się większy: dwie półnuty trwają tyle samo co jedna cała nuta. Każda trwa dwa uderzenia. Przekrój każdą połowę na pół, a dostaniesz cztery ćwierćnuty. Każda trwa jedno uderzenie i to jest długość, którą w większości utworów liczymy jako „jedno uderzenie”. Przekrój jeszcze raz, a dostaniesz ósemki, po pół uderzenia każda, i jeszcze raz, a dostaniesz szesnastki, po ćwierć uderzenia każda.
Każde przekrojenie sprawia więc, że nuta trwa o połowę krócej. Kształt mówi ci, jak długa jest nuta: pusta główka oznacza długą nutę (cała nuta i półnuta), wypełniona główka oznacza krótszą, a każda chorągiewka na lasce (albo każda belka łącząca nuty) skraca ją o połowę. Ósemka ma jedną chorągiewkę lub belkę, szesnastka ma dwie.
- Cała nutaPauza: Pauza całonutowaUderzenia: 4
- PółnutaPauza: Pauza półnutowaUderzenia: 2
- ĆwierćnutaPauza: Pauza ćwierćnutowaUderzenia: 1
- ÓsemkaPauza: Pauza ósemkowaUderzenia: ½
- SzesnastkaPauza: Pauza szesnastkowaUderzenia: ¼
Zagrane w tempie 80 uderzeń na minutę.
W Polsce mówimy: cała nuta, półnuta, ćwierćnuta, ósemka i szesnastka. W książkach i aplikacjach po angielsku spotkasz inne nazwy: whole, half, quarter i eighth note, a w brytyjskiej angielszczyźnie semibreve, minim, crotchet i quaver. Oznaczają dokładnie te same długości.
Spróbuj: naciśnij odtwarzanie przy każdym rzędzie i głośno licz uderzenia, kiedy dźwięk brzmi.
Pauzy: cisza też się liczy
Muzyka to nie tylko dźwięk. Cisza jest częścią rytmu, jak przerwa między słowami, kiedy mówisz. Pauza to znak, który oznacza „bądź cicho przez tyle czasu”.
Każda długość nuty ma własną pauzę o tej samej liczbie uderzeń. Pauza ćwierćnutowa to jedno uderzenie ciszy, pauza ósemkowa to pół uderzenia ciszy i tak dalej. Tabela powyżej pokazuje każdą pauzę obok jej nuty.
Pauza nie jest błędem ani pustym miejscem, przez które trzeba się przepchnąć. Licz ją jak nutę i dalej prowadź puls w głowie. Naciśnij przyciski poniżej i posłuchaj ciszy.
- Cztery równe uderzenia
- Pauza na trzecim uderzeniu
- Najpierw cisza, potem trzy dźwięki
- Dźwięki między uderzeniami
Zagrane w tempie 80 uderzeń na minutę.
Spróbuj: klaszcz razem z „Pauza na trzecim uderzeniu”. Na cichym uderzeniu zamiast klaskać rozłóż szeroko dłonie.
Kropki i łuki: trochę więcej
Kropka tuż za nutą dodaje połowę jej własnej długości. Półnuta trwa dwa uderzenia, z kropką trwa 2 + 1 = 3 uderzenia. Ćwierćnuta trwa jedno uderzenie, z kropką trwa 1 + ½ = 1½ uderzenia.
Łuk (ligatura) to zakrzywiona linia łącząca dwie nuty o tej samej wysokości. Grasz pierwszą nutę i trzymasz ją dalej przez drugą, bez ponownego uderzenia. Półnuta połączona łukiem z ćwierćnutą trwa 2 + 1 = 3 uderzenia, tyle samo co półnuta z kropką.
Po co jedno i drugie? Łuk może łączyć nuty przez kreskę taktową (takty to małe pudełka, na które dzieli się muzykę), a kropka tego nie potrafi.
- PółnutaUderzenia: 2
- Półnuta z kropkąUderzenia: 3
- ĆwierćnutaUderzenia: 1
- Ćwierćnuta z kropkąUderzenia: 1½
- Półnuta połączona łukiem z ćwierćnutąUderzenia: 3
Zagrane w tempie 80 uderzeń na minutę.
Jak liczyć rytmy
Muzycy liczą uderzenia na głos: 1 2 3 4. Ćwierćnuty wypadają dokładnie na cyfrach.
Ósemki są po dwie na uderzenie, więc między cyframi wciskamy słówko „i”: 1 i 2 i 3 i 4 i. Szesnastki są po cztery na uderzenie: 1 e i a 2 e i a 3 e i a 4 e i a. Na szesnastki nie ma jednego, powszechnie przyjętego sposobu liczenia: nauczyciele liczą je różnie. Tu używamy sposobu wziętego z angielskiego „1 e & a”, w którym „&” czytamy po polsku „i”. (Mów „e” jak w słowie „ten”.)
Licz na głos i stukaj do wtóru. Twój głos utrzymuje równy puls, a ręka gra nuty. Kiedy pójdzie ci łatwo, poćwicz z metronomem Sowlea w wolnym tempie.
- Ćwierćnuta1 2 3 4Uderzenia: 1
- Ósemka1 i 2 i 3 i 4 iUderzenia: ½
- Szesnastka1 e i a 2 e i a 3 e i a 4 e i aUderzenia: ¼
Zagrane w tempie 80 uderzeń na minutę.
Mały quiz: ile uderzeń?
Spójrz na nutę lub pauzę. Ile uderzeń trwa?
Dźwięk fortepianu: Salamander Grand Piano, autor Alexander Holm (CC BY 3.0).