Notennamen: de zeven letters van de muziek

Zeven namen, net als de dagen van de week

De noten heten naar de eerste zeven letters van het alfabet: A B C D E F G. De meeste lessen beginnen bij C, dus wij ook: C D E F G A B.

Na B komt weer C, zoals na zondag weer maandag komt. De nieuwe C klinkt als dezelfde noot als de oude, alleen hoger. Dat hoor je als een man en een kind samen hetzelfde liedje zingen: het klinkt als één melodie, maar de stem van het kind ligt precies deze afstand hoger.

Van de ene C tot de volgende C heet een octaaf. ‘Octo’ betekent acht, zoals de acht armen van een octopus. Er zijn maar zeven namen, dus waarom acht? Omdat we beide C’s meetellen: C D E F G A B C. Het is net als tellen van de ene maandag tot de volgende maandag: acht dagen als je beide maandagen meetelt.

Zo vind je de C op de piano

Kijk naar de zwarte toetsen. Ze staan in groepjes: twee bij elkaar, dan drie bij elkaar, dan weer twee, dan drie, het hele klavier door.

C is de witte toets net links van elk groepje van twee zwarte toetsen. Zie de twee zwarte toetsen als een klein dak, en de C als de deur aan de linkerkant van het huis.

Heb je de C gevonden, dan zijn de witte toetsen naar rechts D E F G A B, en dan de volgende C.

Probeer het: tik op elke C van het klavier hierboven. Ze klinken allemaal hetzelfde, alleen hoger of lager.

Do re mi: de zingnamen

Zangers gebruiken vaak lettergrepen in plaats van letters, omdat lettergrepen makkelijker te zingen zijn: do re mi fa sol la si (in sommige landen ti in plaats van si).

In Nederland noem je de noten in het dagelijks leven bij hun letter: C D E. In Vlaanderen, en ook in landen als Frankrijk, Italië en Spanje, leer je op de muziekschool juist do re mi, en daar is do altijd C. Do re mi is dan gewoon een andere naam voor C D E. Dat heet ‘vaste do’. Op andere plekken, vooral in zang- en koorlessen, is do de grondtoon van een liedje in majeur (de toon waarop het af klinkt), welke toon dat ook is. Dat heet ‘verplaatsbare do’. Beide manieren komen veel voor; je leraar of je boek vertelt je welke ze gebruiken. Op deze site gebruiken we de letters.

Zwarte toetsen: kruis ♯ en mol ♭

Een zwarte toets krijgt zijn naam van een witte toets ernaast. Een kruis ♯ betekent ‘de toets direct erboven’: de zwarte toets net rechts van C is C♯ (cis). Een mol ♭ betekent ‘de toets direct eronder’: de zwarte toets net links van D is D♭ (des).

C♯ en D♭ zijn dus dezelfde toets met twee namen, zoals een vriend met een echte naam en een bijnaam. Welke naam we gebruiken, hangt af van de muziek eromheen.

Op twee plekken zit er geen zwarte toets tussen: E–F en B–C. Die witte toetsen liggen al vlak naast elkaar, dus E♯ (eis) is dezelfde toets als F, en B♯ (bis) is hetzelfde als C. Deze namen zie je niet vaak, maar nu weet je waarom ze bestaan. (Andersom net zo: F♭ (fes) is E, en C♭ (ces) is B.) In een paar toonladders zie je zelfs een dubbelkruis 𝄪 (twee toetsen hoger) of een dubbelmol 𝄫 (twee toetsen lager): F𝄪 speel je op de G-toets.

Een herstellingsteken ♮ heft een kruis of mol op en brengt de noot terug naar zijn gewone witte toets.

Getallen achter de letters: welke verdieping?

Een piano heeft veel C’s, dus zetten we er een getal achter om te zeggen welke we bedoelen, zoals de verdieping van een hoog gebouw. De C bij het midden van de piano is C4, ook wel de centrale C genoemd (sommige keyboards en apps noemen hem C3). De C erboven is C5, de C eronder C3.

Het getal gaat bij elke C één omhoog: de toets direct na B3 is C4. De A boven de centrale C is A4. Die trilt 440 keer per seconde, en orkesten en stemapparaten gebruiken hem als gezamenlijke stemtoon.

Notennamen over de hele wereld

De noten zijn overal hetzelfde, maar hun namen verschillen per land. Hier zie je hoe de zeven noten in Nederland en Vlaanderen meestal heten, en een paar andere namen die je in boeken en video’s kunt tegenkomen.

Let op bij Duitse (en Scandinavische) boeken: daar heet de witte toets B ‘H’, en betekent B wat wij bes (B♭) noemen. Zie je in een Duits boek een H, denk dan aan B.

Kleine quiz: hoe heet deze toets?

Op het klavier licht een toets op. Kies de naam. De groepjes van twee en drie zwarte toetsen helpen je daarbij.