Σαξόφωνο: μέρη, πώς βγάζει ήχο και πώς παίζεται

Γνωρίστε το σαξόφωνο

Το σαξόφωνο είναι ένας μεταλλικός σωλήνας με κωνική διατομή: το εσωτερικό φαρδαίνει όσο κατεβαίνει. Όταν φυσάτε, μια γλωσσίδα (ένα λεπτό φύλλο από καλάμι) πάνω στο επιστόμιο πάλλεται, και από εκεί ξεκινά ο ήχος.

Είναι φτιαγμένο από ορείχαλκο, οπότε γιατί δεν είναι χάλκινο πνευστό; Οι οικογένειες των οργάνων χωρίζονται ανάλογα με το πώς ξεκινά ο ήχος. Οι μουσικοί των χάλκινων κάνουν τα χείλη τους να βουίζουν· το σαξόφωνο χρησιμοποιεί γλωσσίδα, άρα είναι ξύλινο πνευστό. Ο ήχος του δένει καλά και με τα χάλκινα και με τα ξύλινα.

Τα σαξόφωνα υπάρχουν σε διάφορα μεγέθη. Τα τέσσερα πιο συνηθισμένα είναι το σοπράνο, το άλτο, το τενόρο και το βαρύτονο. Το άλτο είναι σχεδόν πάντα σε E♭· το τενόρο είναι σχεδόν πάντα σε B♭.

Το άλτο μοιάζει με το γράμμα J, και ο λαιμός του (ο κοντός σωλήνας που κρατά το επιστόμιο) είναι λυγισμένος σχεδόν 90 μοίρες. Το τενόρο είναι μεγαλύτερο, με μεγαλύτερο επιστόμιο και γλωσσίδα, και ο λαιμός του έχει κυματιστή καμπύλη. Τα περισσότερα σοπράνο είναι ίσια, και ο λαιμός του βαρύτονου έχει μια θηλιά στην κορυφή.

Οικογένεια

Ξύλινο πνευστό (μονή γλωσσίδα)

Ταξινόμηση

Hornbostel–Sachs 422.212: πνευστό με μονή γλωσσίδα (reedpipe) και κωνικό σωλήνα

Έκταση (πραγματικός ήχος)

Άλτο D♭3 έως A♭5 (τενόρο A♭2 έως E♭5)

Κλειδί

Κλειδί του σολ

Μεταφορά

Άλτο σε E♭: ακούγεται μία έκτη μεγάλη πιο χαμηλά από τη γραφή. Τενόρο σε B♭: ακούγεται μία ένατη μεγάλη πιο χαμηλά

Μέγεθος

Άλτο περίπου 70 cm ύψος· ένα τενόρο σε μουσείο έχει περίπου 83 cm

Τα μέρη του σαξοφώνου

Ένα σαξόφωνο έχει περίπου 600 εξαρτήματα σε τέσσερα κύρια τμήματα: λαιμό, σώμα, καμπύλη και καμπάνα. Ο σωλήνας έχει είκοσι κάτι τρύπες, αλλά εσείς έχετε μόνο δέκα δάχτυλα. Τα κλειδιά και οι ράβδοι επιτρέπουν σε ένα δάχτυλο να κλείνει τρύπες που βρίσκονται μακριά.

Όλο το μέταλλο είναι ορείχαλκος, κράμα χαλκού και ψευδαργύρου. Ακόμη και ένα επιχρυσωμένο ή επάργυρο σαξόφωνο είναι από κάτω ορείχαλκος.

Μερικά μέρη βρίσκονται μέσα ή πίσω από το όργανο, εκεί που η εικόνα δεν μπορεί να τα δείξει· οι αριθμοί τους δείχνουν περίπου πού βρίσκονται.

12345678910

1. 1
   Επιστόμιο mouthpiece

   Μπαίνει στο στόμα και κρατά τη γλωσσίδα. Μπορεί να είναι πλαστικό, ξύλινο ή μεταλλικό, και περνά πάνω στον φελλό στην άκρη του λαιμού.

2. 2
   Γλωσσίδα (καλάμι) reed

   Η πηγή του ήχου. Η επίπεδη πλευρά της ακουμπά στο επιστόμιο, και ανοιγοκλείνει το άνοιγμα για τον αέρα σαν μικρή βαλβίδα.

3. 3
   Κολάρο (σφιγκτήρας) ligature

   Ένα μεταλλικό στεφάνι με βίδες που κρατά τη γλωσσίδα πάνω στο επιστόμιο. Η θέση του αλλάζει τον τρόπο που πάλλεται η γλωσσίδα.

4. 4
   Λαιμός neck

   Ενώνει το επιστόμιο με το σώμα. Η άκρη του είναι τυλιγμένη με φελλό, ώστε το επιστόμιο να εφαρμόζει σφιχτά και το κούρδισμα να ρυθμίζεται λίγο.

5. 5
   Κλειδί οκτάβας octave key

   Το πατά ο αριστερός αντίχειρας. Ανοίγει μια μικροσκοπική τρύπα, ώστε ο ίδιος δαχτυλισμός να πηδήξει μία οκτάβα πάνω· ένα κλειδί εναλλάσσει ανάμεσα σε μια τρύπα στον λαιμό και μια στο σώμα.

6. 6
   Σώμα body

   Ο κύριος κωνικός σωλήνας που φέρει τις τρύπες και τα κλειδιά.

7. 7
   Κλειδιά και μαξιλαράκια keys and pads

   Τα κλειδιά σκεπάζουν τις τρύπες με στρογγυλά μαξιλαράκια από τσόχα τυλιγμένη σε δέρμα. Στο άλτο, το μεγαλύτερο μαξιλαράκι έχει διάμετρο 5 cm.

8. 8
   Στήριγμα αντίχειρα thumb rest

   Ο δεξιός αντίχειρας μπαίνει από κάτω του για να κρατά το όργανο.

9. 9
   Καμπύλη (το «U») bow

   Η καμπύλη σε σχήμα U που ενώνει το σώμα με την καμπάνα. Διπλώνει τον μακρύ σωλήνα σε σχήμα που μπορείτε να κρατήσετε, και αλλάζει τον ήχο μόνο λίγο.

10. 10
    Καμπάνα bell

    Το άκρο του σωλήνα που ανοίγει σαν χωνί, τυλιγμένο από ένα φύλλο ορείχαλκου σε σχήμα βεντάλιας και κολλημένο.

Πώς βγαίνει ο ήχος

Η γλωσσίδα λειτουργεί σαν μια μικρή πόρτα που ανοιγοκλείνει. Καθώς φυσάτε, το άνοιγμα ανάμεσα στη γλωσσίδα και στο επιστόμιο ανοίγει και κλείνει ξανά και ξανά, και κόβει ένα σταθερό ρεύμα αέρα σε ριπές. Αυτές οι ριπές κάνουν τον αέρα μέσα στον σωλήνα να πάλλεται. Στην πιο χαμηλή νότα του άλτο, το D♭3, αυτό γίνεται περίπου 139 φορές το δευτερόλεπτο.

Αν παίζετε σιγανά, η γλωσσίδα κινείται απαλά, οπότε ο ήχος είναι στρογγυλός και γλυκός. Αν παίζετε δυνατά, κινείται τόσο πολύ που χτυπά και κλείνει τελείως πάνω στο επιστόμιο μία φορά σε κάθε κύκλο. Είναι σαν να κόβετε τις κορυφές των κυμάτων: εμφανίζονται πολλές ψηλότερες αρμονικές, και ο ήχος γίνεται φωτεινός.

Ένας μακρύτερος σωλήνας δίνει πιο χαμηλή νότα. Όταν ανοίγετε μια τρύπα, είναι σαν να κόβετε τον σωλήνα σε εκείνο το σημείο, οπότε η νότα ανεβαίνει. Κάθε ημιτόνιο χρειάζεται σωλήνα περίπου 6% πιο κοντό, άρα μία οκτάβα θέλει 12 τρύπες. Οι τρύπες για τις ψηλές νότες είναι μικρές· οι τρύπες για τις χαμηλές είναι μεγάλες, και οι μεγάλες χρειάζονται κλειδιά για να σκεπαστούν.

Σε έναν κωνικό σωλήνα, όλα τα σκαλιά της σκάλας των αρμονικών υπάρχουν: 1, 2, 3 φορές η πιο χαμηλή συχνότητα, και ούτω καθεξής. Το δεύτερο σκαλί είναι περίπου το διπλάσιο του πρώτου, οπότε όταν πηδάτε στη δεύτερη περιοχή καταλήγετε μία οκτάβα πιο ψηλά. Το κλαρινέτο έχει ίσιο, κυλινδρικό σωλήνα· στη χαμηλή του περιοχή υπάρχουν κυρίως τα μονά σκαλιά (1, 3, 5), οπότε πηδά μία δωδεκάτη (μία οκτάβα συν μία πέμπτη).

Το κλειδί οκτάβας δεν φτιάχνει από μόνο του καινούρια νότα. Σαν να κρατάτε απαλά πίσω το πρώτο σκαλί μιας σκάλας, ανοίγει μια μικροσκοπική τρύπα που αδυνατίζει τον πιο χαμηλό συντονισμό, οπότε ο δεύτερος παίρνει τη θέση του. Ο πιο χαμηλός συντονισμός είναι ούτως ή άλλως αδύναμος σε έναν κώνο, και γι’ αυτό οι πολύ χαμηλές νότες παίζονται δύσκολα σιγανά, αλλά πιο εύκολα δυνατά.

Ο ήχος του σαξοφώνου περιέχει και μονές και ζυγές αρμονικές, ένας από τους λόγους που ακούγεται διαφορετικά από το κλαρινέτο. Είναι επίσης πιο δυνατό από τα άλλα ξύλινα πνευστά. Η Yamaha περιγράφει τον ήχο του ως πολύ κοντινό στην ανθρώπινη φωνή, με το μεγαλύτερο δυναμικό εύρος από όλα τα ξύλινα πνευστά.

Το στόμα και ο λαιμός σας είναι κι αυτά ένας ηχητικός χώρος, κάπως σαν ένα μικρό δωμάτιο που κάνει κάποιες νότες να αντηχούν. Ερευνητές βρήκαν ότι επαγγελματίες μουσικοί ρύθμιζαν έναν δυνατό συντονισμό του στόματος λίγο πάνω από τη νότα που ήθελαν, στην πολύ ψηλή περιοχή altissimo. Οι ερασιτέχνες σε εκείνη την έρευνα δεν το έκαναν, και δεν μπορούσαν να παίξουν νότες altissimo.

Δοκιμάστε: βρείτε δύο χάρτινους σωλήνες με διαφορετικό μήκος, για παράδειγμα τον σωλήνα από ένα ρολό κουζίνας και τον σωλήνα από ένα ρολό χαρτί υγείας. Κλείστε τη μία άκρη του καθενός με την παλάμη σας, χτυπήστε τον ελαφρά και ακούστε. Ο μακρύτερος σωλήνας δίνει τον πιο χαμηλό ήχο, όπως ακριβώς το σαξόφωνο ακούγεται πιο χαμηλά όταν είναι κλειστές περισσότερες τρύπες.

Πώς παίζεται

Τρία σημεία κρατούν το σαξόφωνο: ο δεξιός αντίχειρας κάτω από το στήριγμα, τα πάνω δόντια πάνω στο επιστόμιο, και το λουρί του λαιμού, που σηκώνει το μεγαλύτερο μέρος του βάρους. Ρυθμίστε το λουρί ώστε το επιστόμιο να φτάνει ακριβώς στα χείλη σας χωρίς να σκύβετε. Καθίστε ή σταθείτε ίσια, κοιτάξτε μπροστά και χαλαρώστε, με το όργανο όρθιο μπροστά σας και λίγο γερμένο προς τα δεξιά.

Επιστόμωση (το σχήμα του στόματος): το κάτω χείλος σκεπάζει τα κάτω δόντια σαν μαξιλαράκι, η γλωσσίδα ακουμπά σε αυτό το χείλος, τα πάνω δόντια κάθονται πάνω στο επιστόμιο, και οι γωνίες του στόματος κλείνουν γύρω του, σαν να λέτε «ο». Μη δαγκώνετε. Βαθιά σημάδια από δόντια στο επιστόμιο συνήθως σημαίνουν ότι δαγκώνετε.

Ο ήχος, το κούρδισμα και η ένταση ξεκινούν όλα από την ανάσα σας. Στηρίξτε την από την κοιλιά, ώστε ο αέρας να κρατά σταθερή ταχύτητα, αντί να σφίγγετε τον ήχο με το στόμα. Για να ξεκινήσετε μια νότα, αγγίξτε τη γλωσσίδα με τη γλώσσα και μετά αφήστε την, σαν να αφήνετε μια πόρτα που κρατούσατε κλειστή.

Ο αριστερός αντίχειρας πατά το κλειδί οκτάβας για να περάσετε στη δεύτερη περιοχή. Όλα τα σαξόφωνα έχουν βασικά τον ίδιο δαχτυλισμό: η ίδια γραμμένη νότα παίζεται με τα ίδια δάχτυλα στο άλτο και στο τενόρο, αν και κάθε επιστόμιο θέλει λίγη συνήθεια.

Άλλες τεχνικές: το growl σημαίνει να μουρμουρίζετε ή να τραγουδάτε ενώ φυσάτε, για τραχύ ήχο. Το τρίλι είναι γρήγορη εναλλαγή ανάμεσα σε μια νότα και στη γειτονική της από πάνω. Στο slap tongue η γλώσσα πιάνει τη γλωσσίδα και την τραβά, και μετά την αφήνει να χτυπήσει πίσω για ένα κρουστό «ποπ». Τα λυγίσματα του τόνου και τα γκλισάντο έρχονται κυρίως από αλλαγές στο εσωτερικό του στόματος. Το altissimo χρησιμοποιεί ειδικούς δαχτυλισμούς και συντονισμό του στόματος για να ανεβεί πάνω από το γραμμένο F♯6.

Μάθετε το βιμπράτο αφού σταθεροποιηθούν η επιστόμωση, τα χέρια, η αναπνοή και ο ήχος σας, περίπου μετά από έναν ή δύο χρόνους. Χρησιμοποιήστε το σαγόνι σαν μεντεσέ, κουνώντας το ελάχιστα ώστε ο τόνος να βουλιάζει λίγο και να επιστρέφει. Το πολύ περίπου σε δέκατα έκτα στα 72 με 76 χτύπους το λεπτό· πιο γρήγορα ακούγεται βιαστικό. Οι δάσκαλοι δεν προτείνουν να χρησιμοποιείτε το διάφραγμα ή να κουνάτε το όργανο.

• Μακριά νότα (τενόρο)Μια ίσια μακριά νότα χωρίς βιμπράτο σε τενόρο σαξόφωνο: γραφή D5, πραγματικός ήχος C4. Η εξάσκηση στις μακριές νότες στοχεύει σε αυτή τη σταθερότητα.
• Βιμπράτο (τενόρο)Πρώτα μια ίσια νότα, μετά η ίδια νότα με βιμπράτο από το σαγόνι, σε τενόρο σαξόφωνο (γραφή D5, πραγματικός ήχος C4). Ακούστε το ζεστό κύμα που προσθέτει.
• Σύντομη νότα με γλώσσα (τενόρο)Η γλώσσα αφήνει τη γλωσσίδα και μια σύντομη νότα «σκάει», σε τενόρο σαξόφωνο: γραφή D5, πραγματικός ήχος C4.

Έκταση και γραφή

Όλα τα σαξόφωνα σε E♭ και σε B♭ διαβάζουν κλειδί του σολ. Η γραμμένη έκταση πηγαίνει από περίπου B♭3 έως F6, και πολλά άλτο και τενόρο φτάνουν και το F♯6. Πιο πάνω βρίσκεται η περιοχή altissimo, που θέλει ειδική εξάσκηση. Η κανονική έκταση είναι λίγο λιγότερη από τρεις οκτάβες.

Το σαξόφωνο είναι μεταφέρον όργανο: η γραμμένη νότα και η νότα που ακούτε διαφέρουν. Το καλό είναι ότι όλα τα μεγέθη έχουν τον ίδιο δαχτυλισμό, οπότε δεν ξαναμαθαίνετε τίποτα όταν αλλάζετε. Το άλτο ακούγεται μία έκτη μεγάλη πιο χαμηλά από τη γραφή: το γραμμένο C5 ακούγεται E♭4. Το τενόρο ακούγεται μία ένατη μεγάλη πιο χαμηλά (μία οκτάβα συν μία δεύτερη μεγάλη): το γραμμένο F4 ακούγεται E♭3.

Άρα η πραγματική έκταση του άλτο είναι D♭3 έως A♭5 (περίπου 139 έως 831 Hz), και του τενόρου A♭2 έως E♭5 (περίπου 104 έως 622 Hz). Για να παίξει σε πραγματική C μείζονα μαζί με ένα πιάνο, το άλτο διαβάζει σε A μείζονα (3 διέσεις) και το τενόρο σε D μείζονα (2 διέσεις).

Ακούστε

• Χαμηλή νότα στο τενόρο: B♭2Τενόρο σαξόφωνο, γραφή C4, πραγματικός ήχος B♭2, κοντά στην πιο χαμηλή του νότα. Ακούστε τον πυκνό χαμηλό ήχο.
• Τενόρο με το κλειδί οκτάβας: C4Τενόρο σαξόφωνο, γραφή D5, πραγματικός ήχος C4. Αυτή η νότα χρησιμοποιεί το κλειδί οκτάβας: είναι στη δεύτερη περιοχή.
• Ψηλή νότα στο τενόρο: D5Τενόρο σαξόφωνο, γραφή E6, πραγματικός ήχος D5, κοντά στην κορυφή της κανονικής γραμμένης έκτασης (F6).
• Τενόρο, από χαμηλά ως ψηλάΤο ίδιο τενόρο σαξόφωνο ανεβαίνει σε τρεις περιοχές: πραγματικός ήχος B♭2, C4, D5 (γραφή C4, D5, E6).

Ιστορία και οικογένεια

Το σαξόφωνο είναι ένα από τα λίγα ευρέως διαδεδομένα όργανα που ξέρουμε ότι τα εφηύρε ένας άνθρωπος, και πήρε το όνομά του από αυτόν: τον Αδόλφο Σαξ. Γεννήθηκε στο Ντινάν του Βελγίου το 1814. Ο πατέρας του ήταν κι αυτός κατασκευαστής οργάνων, και ο Σαξ σπούδασε φλάουτο και κλαρινέτο στο Ωδείο των Βρυξελλών.

Υπάρχουν διάφορες εκδοχές για το γιατί το εφηύρε: για να βελτιώσει τον ήχο του μπάσου κλαρινέτου, από πειράματα όπου έβαζε επιστόμιο με γλωσσίδα σε χάλκινο πνευστό, για να ενώσει τα δυνατά σημεία των ξύλινων και των χάλκινων, ή για να φτιάξει ένα όργανο σαν το κλαρινέτο που υπερφυσά στην οκτάβα. Το έφτιαξε γύρω στο 1840, το παρουσίασε στο Παρίσι το 1842 και το κατοχύρωσε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το 1846· το δίπλωμα κάλυπτε 8 μεγέθη.

Ο γαλλικός στρατός υιοθέτησε σύντομα το σαξόφωνο, και αυτό διαδόθηκε σε άλλες χώρες. Ο Σαξ πάλευε στα δικαστήρια με αντιπάλους για δέκα χρόνια για τα διπλώματά του και ήταν φτωχός στα γεράματα. Το Ωδείο του Παρισιού άνοιξε τάξη σαξοφώνου το 1857, με δάσκαλο τον ίδιο τον Σαξ.

Στην ορχήστρα, η Αρλεζιάνα του Μπιζέ είναι πιθανότατα ένα από τα πρώτα έργα που χρησιμοποιούν σαξόφωνο, και το Μπολερό του Ραβέλ έχει σόλο για τενόρο και σοπράνο σαξόφωνο. Στις Ηνωμένες Πολιτείες έγινε δημοφιλές σολιστικό όργανο γύρω στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, και μετά ένα από τα πιο σημαντικά σολιστικά όργανα στη σουίνγκ και στην τζαζ. Μεγάλοι σαξοφωνίστες της τζαζ είναι ο Κόλμαν Χόκινς, ο Λέστερ Γιανγκ, ο Τσάρλι Πάρκερ, ο Σόνι Ρόλινς και ο Τζον Κολτρέιν.

Συγγενείς: το κλαρινέτο χρησιμοποιεί κι αυτό μία γλωσσίδα, αλλά ο σωλήνας του είναι κύλινδρος, οπότε υπερφυσά στη δωδεκάτη. Το όμποε και το φαγκότο χρησιμοποιούν δύο γλωσσίδες και έχουν κι αυτά κωνικούς σωλήνες. Ο Σαξ εφηύρε επίσης χάλκινα πνευστά, όπως το σαξχόρν, που παίζονται κάνοντας τα χείλη να βουίζουν.

1. 1814
   Ο Αδόλφος Σαξ γεννιέται στο Ντινάν του Βελγίου.
2. Περ. 1840
   Ο Σαξ δημιουργεί το σαξόφωνο.
3. 1842
   Στις 12 Ιουνίου ο Μπερλιόζ αφιερώνει ολόκληρο άρθρο στον Σαξ στην εφημερίδα Journal des Débats· την ίδια χρονιά ο Σαξ εγκαθίσταται στο Παρίσι και παρουσιάζει το σαξόφωνο.
4. 1844
   Ένα μπάσο σαξόφωνο σε B♭ παρουσιάζεται στη Γαλλική Βιομηχανική Έκθεση.
5. 1846
   Ο Σαξ κατοχυρώνει το σαξόφωνο στο Παρίσι· το δίπλωμα καλύπτει 8 μεγέθη.
6. 1857
   Το Ωδείο του Παρισιού ανοίγει τάξη σαξοφώνου με δάσκαλο τον Σαξ.
7. 1894
   Ο Σαξ πεθαίνει στο Παρίσι.
8. Μέσα της δεκαετίας του 1920
   Μια τυπική μπάντα τζαζ έχει πέντε σαξόφωνα.
9. 1928
   Ο σαξοφωνίστας Τζόνι Χότζες μπαίνει στην ορχήστρα του Ντιουκ Έλινγκτον.

Πρώτα βήματα και φροντίδα

Για πρώτο σαξόφωνο, το άλτο είναι καλή επιλογή: παίζεται πιο εύκολα από το σοπράνο, το λουρί σηκώνει το μεγαλύτερο μέρος του βάρους του, και φροντίζεται πιο εύκολα. Ξεκινήστε με ένα κανονικό επιστόμιο και μια γλωσσίδα σκληρότητας περίπου 2½, και εξασκηθείτε σε μακριές νότες και στην επιστόμωση. Το επιστόμιο και η γλωσσίδα πρέπει να ταιριάζουν μεταξύ τους, οπότε ρωτήστε σε ένα μουσικό κατάστημα αν δεν είστε σίγουροι.

Οι σκληρότητες των γλωσσίδων συνήθως πηγαίνουν από 2 έως 5· μικρότερος αριθμός σημαίνει πιο λεπτή γλωσσίδα. Οι σκληρότητες 2 και 2,5 πάλλονται εύκολα και ακούγονται πιο φωτεινές· οι 4 και 5 φυσιούνται πιο δύσκολα και ακούγονται πιο πυκνές και ζεστές. Οι γλωσσίδες φθείρονται: μία κρατά συνήθως περίπου μία με δύο εβδομάδες, και ο ήχος αλλάζει όταν βάζετε καινούρια· οι συνθετικές γλωσσίδες (από ρητίνη) κρατούν περισσότερο. Ένα στενό επιστόμιο με πολύ μαλακή γλωσσίδα μπορεί να κάνει τη γλωσσίδα να κλείνει πάνω στο επιστόμιο, και ο ήχος μπορεί ξαφνικά να κοπεί.

• Πριν τη συναρμολόγηση, βάλτε λίγο λίπος φελλού στον φελλό στην άκρη του λαιμού, εκεί που μπαίνει το επιστόμιο, και μη σφίγγετε τον λαιμό ή τα κλειδιά όσο το συναρμολογείτε.
• Μετά το παίξιμο, βγάλτε τη γλωσσίδα, καθαρίστε το επιστόμιο με ένα μικρό πανί καθαρισμού (προσέχοντας να μη χτυπήσετε τη λεπτή του άκρη), και μετά στεγνώστε το εσωτερικό του λαιμού.
• Με τον λαιμό βγαλμένο, ρίξτε το πανί καθαρισμού μέσα από την καμπάνα και τραβήξτε το έξω από την κορυφή του σώματος, εκεί που μπαίνει ο λαιμός (σοπράνο, άλτο και τενόρο· στο βαρύτονο είναι διαφορετικά).
• Αν ένα μαξιλαράκι είναι βρεγμένο, βάλτε χαρτί καθαρισμού ανάμεσα στο μαξιλαράκι και στην τρύπα και πατήστε ελαφρά το κλειδί μερικές φορές, μετά μετακινήστε το χαρτί και επαναλάβετε δύο τρεις φορές· μην τραβάτε το χαρτί έξω όσο το κλειδί είναι πατημένο.
• Κάθε 2–3 μήνες, βάλτε μια μικρή σταγόνα λάδι κλειδιών στις δύο άκρες των αξόνων των κλειδιών και σκουπίστε το περίσσιο· ένα κλειδί που τρίζει σημαίνει ότι ήρθε η ώρα.
• Μη λύνετε τα κλειδιά μόνοι σας. Αν οι χαμηλές νότες αρχίσουν να βγαίνουν δύσκολα, ίσως κάποιο μαξιλαράκι δεν κλείνει καλά· δώστε το σε ένα μουσικό κατάστημα να το ελέγξει.
• Η άκρη του επιστομίου είναι λεπτή και μπορεί να ραγίσει ή να σπάσει ένα κομματάκι αν πέσει, και αυτό αλλάζει τον ήχο.

Συνεχίστε την εξερεύνηση

• Ξύλινα πνευστάΤα ξύλινα πνευστά βγάζουν ήχο με αέρα που πάλλεται μέσα σε έναν σωλήνα. Μάθετε πώς λειτουργούν τα φλάουτα, οι γλωσσίδες και οι τρύπες για τα δάχτυλα.
• ΦλάουτοΧωρίς γλωσσίδα: φυσάτε πάνω από την άκρη μιας τρύπας. Τα μέρη του φλάουτου, πώς βγαίνει ο ήχος, πώς παίζεται, έκταση.
• ΚλαρινέτοΜία γλωσσίδα ανοιγοκλείνει σαν μικρή πόρτα και κάνει τον αέρα να πάλλεται. Μέρη, το άλμα δωδεκάτης και παίξιμο.