Φλάουτο: μέρη, πώς ηχεί και πώς παίζεται

Γνωρίστε το φλάουτο

Το φλάουτο είναι ξύλινο πνευστό. Τα περισσότερα φλάουτα σήμερα είναι μεταλλικά, αλλά η οικογένεια παίρνει το όνομά της από τον τρόπο που βγάζει ήχο, όχι από το υλικό: πάλλεται μια στήλη αέρα μέσα σε έναν σωλήνα.

Στο σύστημα Hornbostel–Sachs (ένα σύστημα αρίθμησης για κάθε όργανο του κόσμου), το φλάουτο είναι 421.121.12: ανοιχτός πλάγιος αυλός με τρύπες για τα δάχτυλα. Το πρώτο 4 σημαίνει αερόφωνο (ο ήχος βγαίνει από αέρα)· τα επόμενα βήματα το περιορίζουν στα όργανα όπου φυσάμε σε μια άκρη και μετά στους πλάγιους αυλούς.

Το πιο συνηθισμένο φλάουτο είναι το φλάουτο συναυλίας σε C. Έχει μήκος περίπου 67–68 cm, και το εσωτερικό του σωλήνα έχει πλάτος περίπου 19 mm. Στην οικογένειά του ανήκουν το πίκολο (μία οκτάβα πιο ψηλά), το άλτο φλάουτο σε G (μία τέταρτη καθαρή πιο χαμηλά) και το μπάσο φλάουτο (μία οκτάβα πιο χαμηλά). Το άλτο φλάουτο παίζει περίπου τρεις οκτάβες, από G3 ως G6. Το μπάσο φλάουτο έχει σωλήνα μήκους περίπου 130 cm. Ακόμη μεγαλύτερα κοντραμπάσα φλάουτα παίζουν ακόμη πιο χαμηλά.

Οικογένεια

Ξύλινο πνευστό (οικογένεια του φλάουτου)

Ταξινόμηση

Αερόφωνο· πλάγιος αυλός (Hornbostel–Sachs 421.121.12)

Έκταση (πραγματικός ήχος)

C4 έως περίπου C7 (B3 με πόδι B)

Κλειδί

Κλειδί του σολ

Μεταφορά

Δεν είναι μεταφορικό (ακούγεται όπως γράφεται)

Συνηθισμένο μέγεθος

Μήκος περίπου 67–68 cm, εσωτερική διάμετρος περίπου 19 mm

Τα μέρη του φλάουτου

Το φλάουτο λύνεται σε τρία κομμάτια: την κεφαλή, το σώμα και το πόδι. Για να το συναρμολογήσετε, κρατήστε τους σωλήνες και περάστε τον έναν μέσα στον άλλον. Μην πιάνετε ποτέ τα κλειδιά.

Υπάρχουν δύο είδη κλειδιών. Τα κλειστά κλειδιά («γερμανικό» στιλ) έχουν επίπεδες κούπες που κλείνουν εύκολα, και συνήθως έχουν μετατοπισμένο κλειδί G που εξέχει λίγο για να βολεύει τον αριστερό παράμεσο. Τα ανοιχτά κλειδιά («γαλλικό» στιλ) είναι δαχτυλίδια με μια τρύπα στη μέση, σαν ντόνατ. Για να τα κλείσετε χρειάζεται δεξιοτεχνία, αλλά οι άκρες των δαχτύλων σας νιώθουν τον αέρα να πάλλεται και μπορείτε να γλιστράτε από νότα σε νότα.

Κανένα από τα δύο είδη δεν είναι απλώς καλύτερο. Το καθένα έχει τα δικά του δυνατά σημεία. Τα φλάουτα φτιάχνονται και από διαφορετικά υλικά. Ένα ασημί φλάουτο μπορεί να είναι επάργυρο, από νικελιούχο άργυρο (αλπακά) ή από στερλίνα ασήμι (92,5% ασήμι). Υπάρχουν χρυσά φλάουτα 9, 14 και 18 καρατίων, φλάουτα από πλατίνα, και ξύλινα φλάουτα από γκρεναντίλα, ξύλο τόσο βαρύ που βουλιάζει στο νερό. Ένα χρυσό φλάουτο 14 καρατίων ζυγίζει περίπου 500 g, ένα από στερλίνα ασήμι περίπου 440 g. Τα πίκολο είναι συνήθως από γκρεναντίλα ή σύνθετο υλικό· τα μεταλλικά είναι τα πιο σπάνια.

Μερικά μέρη βρίσκονται μέσα ή πίσω από το όργανο, εκεί που η εικόνα δεν μπορεί να τα δείξει· οι αριθμοί τους δείχνουν περίπου πού βρίσκονται.

12345678

1. 1
   Κορώνα (βίδα της κεφαλής) crown

   Το καπάκι στην κλειστή άκρη της κεφαλής. Μην το πειράζετε: αν το γυρίσετε, μπορεί να μετακινηθεί ο ανακλαστήρας μέσα.

2. 2
   Φελλός και ανακλαστήρας cork & reflector

   Κρυμμένα δίπλα στην οπή επιστομίου, 17 mm από το κέντρο της. Κρατούν τις οκτάβες κουρδισμένες, ιδίως την τρίτη οκτάβα.

3. 3
   Κεφαλή head joint

   Το κομμάτι όπου ξεκινά ο ήχος. Στενεύει λίγο προς την άκρη της κορώνας, αντί να είναι τέλειος σωλήνας.

4. 4
   Οπή επιστομίου και πλάκα χειλιών embouchure hole

   Το κάτω χείλος σας σκεπάζει περίπου το κάτω ένα τρίτο της τρύπας, και ο αέρας χτυπά την απέναντι άκρη. Το σχήμα του κοψίματος της τρύπας αλλάζει την αίσθηση στο παίξιμο.

5. 5
   Σώμα body

   Το μεσαίο κομμάτι, με τις περισσότερες τρύπες και τα περισσότερα κλειδιά.

6. 6
   Μηχανισμός κλειδιών (σύστημα Μπεμ) keys

   Συνδεδεμένα κλειδιά αφήνουν ένα δάχτυλο να κλείνει περισσότερες από μία τρύπες. Ο μηχανισμός split E κάνει το ψηλό E πιο εύκολο.

7. 7
   Τρύπες και μαξιλαράκια tone holes & pads

   Κάθε επιπλέον ανοιχτή τρύπα ανεβάζει τη νότα ένα ημιτόνιο. Τα μαξιλαράκια κλείνουν στεγανά τις τρύπες και πρέπει να στεγνώνονται μετά το παίξιμο.

8. 8
   Πόδι foot joint

   Το τελευταίο κομμάτι, με κλειδιά για τις πιο χαμηλές νότες. Ένα πόδι C κατεβαίνει ως το C4· ένα πόδι B προσθέτει το B3.

Από πού βγαίνει ο ήχος

Αν φυσήξετε πάνω από ένα άδειο μπουκάλι, βγαίνει μια νότα, και το φλάουτο δουλεύει με τον ίδιο τρόπο. Η ροή του αέρα σας χτυπά την απέναντι άκρη της οπής επιστομίου. Ο αέρας που πάλλεται στον σωλήνα σπρώχνει αυτή τη ροή έξω από την τρύπα και μετά την τραβά πίσω μέσα, ξανά και ξανά, σαν σημαία που ανεμίζει στον αέρα.

Το φλάουτο λειτουργεί όπως η φλογέρα. Η διαφορά είναι ότι η φλογέρα έχει ένα σταθερό κανάλι που κατευθύνει τον αέρα για εσάς, ενώ στο φλάουτο τα χείλη σας σχηματίζουν και κατευθύνουν τον αέρα. Χωρίς γλωσσίδα να βοηθά, μια μικρή αλλαγή στην κατεύθυνση του αέρα αλλάζει πολύ τον ήχο.

Το φλάουτο είναι ανοιχτό στον έξω αέρα και στις δύο άκρες: στην οπή επιστομίου και στην άλλη άκρη. Ένας σωλήνας ανοιχτός και στις δύο άκρες μπορεί να βγάλει μια ολόκληρη σκάλα από νότες στις 2, 3, 4… φορές τη χαμηλότερη συχνότητα. Το μακρύτερο ηχητικό κύμα που χωρά είναι περίπου διπλάσιο από το μήκος του φλάουτου. Ένα κλαρινέτο, κλειστό στη μία άκρη, έχει αντίθετα πιο δυνατές τις περιττές αρμονικές στη χαμηλή του περιοχή. Για την ακρίβεια, ο δεσμός της πίεσης βρίσκεται λίγο πιο έξω από κάθε ανοιχτή άκρη, περίπου 0,6 φορές την ακτίνα του σωλήνα· αυτό λέγεται διόρθωση άκρου.

Υπάρχουν δύο τρόποι να αλλάξει η νότα. Πρώτον, ανοίγετε μια τρύπα: είναι σαν να κόβετε τον σωλήνα πιο κοντό, οπότε η νότα ανεβαίνει. Σε φλάουτο Μπεμ κάθε επιπλέον ανοιχτή τρύπα ανεβάζει τη νότα ένα ημιτόνιο. Δεύτερον, κρατάτε τα δάχτυλα ακίνητα και αλλάζετε τον τρόπο που φυσάτε: πιο γρήγορος αέρας, μικρότερο άνοιγμα των χειλιών και μικρότερη απόσταση από την άκρη κάνουν τη νότα να πηδήξει σε ψηλότερο συντονισμό. Με τη δακτυλοθεσία του C4 μπορείτε να παίξετε C4, C5, G5, C6, E6, G6, A♯6 και C7, σαν να ανεβαίνετε τα σκαλιά της ίδιας σκάλας. Τα παλαιότερα φλάουτα του μπαρόκ και της κλασικής εποχής χρησιμοποιούσαν επίσης «διασταυρωμένες» δακτυλοθεσίες (cross-fingering): έκλειναν μια τρύπα κάτω από την πρώτη ανοιχτή.

Γιατί το φλάουτο δεν μπορεί να ανεβαίνει για πάντα; Μια σειρά από ανοιχτές τρύπες λειτουργεί σαν κόσκινο. Οι χαμηλοί ήχοι ανακλώνται στις ανοιχτές τρύπες και μένουν στον σωλήνα, αλλά οι πολύ ψηλοί περνούν από δίπλα τους και συνεχίζουν προς τα κάτω στον σωλήνα. Σε φλάουτο Μπεμ αυτό το όριο, η συχνότητα αποκοπής, είναι λίγο πάνω από τα 2.000 Hz. Πάνω από αυτό, ο σωλήνας δεν κρατά τόσο καλά τον ήχο και οι συντονισμοί αδυνατίζουν.

Μέσα στην κεφαλή, ο μικρός θύλακας αέρα ανάμεσα στον φελλό και την οπή επιστομίου λειτουργεί σαν μικρό ελατήριο. Ο φελλός στα 17 mm από το κέντρο της τρύπας, μαζί με την κεφαλή που στενεύει λίγο, κρατούν τις οκτάβες κουρδισμένες· ο Μπεμ το βρήκε με δοκιμές και λάθη. Όταν παίζεται σιγανά, το φλάουτο ακούγεται σχεδόν σαν καθαρό ημιτονοειδές κύμα (ο πιο απλός ήχος, χωρίς αρμονικές). Όσο πιο δυνατά παίζει, τόσο λιγότερο του μοιάζει.

Δοκιμάστε: φυσήξτε πάνω από το στόμιο ενός άδειου γυάλινου μπουκαλιού ώσπου να βρείτε τη γωνία που βγάζει νότα. Ρίξτε μέσα λίγο νερό, ώστε να μείνει λιγότερος αέρας, και φυσήξτε ξανά. Ανέβηκε η νότα; Λιγότερος αέρας που πάλλεται δίνει πιο ψηλή νότα. Όταν ανοίγετε μια τρύπα στο φλάουτο, συμβαίνει το ίδιο: η στήλη αέρα που πάλλεται κονταίνει.

Πώς παίζεται

Η οικογένεια του φλάουτου είναι η μόνη σε μια μπάντα που κρατιέται στο πλάι. Καθίστε με ίσια πλάτη και χαλαρώστε ώμους και αγκώνες. Ακουμπήστε το φλάουτο στη βάση του αριστερού δείκτη, εκεί που ενώνεται με την παλάμη, και προσέξτε πού πηγαίνουν οι αντίχειρες. Κρατήστε τους καρπούς καμπυλωτούς σαν το γράμμα C, και μη γέρνετε το κεφάλι προς το φλάουτο στα δεξιά σας. Μερικοί δάσκαλοι προτείνουν να αφήνετε τα χέρια να γέρνουν λίγο προς τα κάτω αντί να τα κρατάτε οριζόντια.

Σκεπάστε περίπου το κάτω ένα τρίτο της οπής επιστομίου με το κάτω χείλος, κρατήστε το στόμα στο κέντρο και φυσήξτε προς την απέναντι άκρη σαν να χαμογελάτε ελαφρά. Γυρίστε την κεφαλή ώσπου ο ήχος να βγαίνει εύκολα. Οι αρχάριοι συχνά ξεκινούν μόνο με την κεφαλή. Ένας δάσκαλος προτείνει να φυσάτε προς τα κάτω, προς τα γόνατά σας, αντί για ευθεία μπροστά.

Για τις ψηλές νότες, κάντε το άνοιγμα των χειλιών μικρότερο και τον αέρα πιο γρήγορο. Για τις χαμηλές, ανοίξτε περισσότερο τα χείλη και κάντε τον αέρα πιο αργό. Αν γυρίσετε την κεφαλή προς τα μέσα, η νότα χαμηλώνει, και προς τα έξω ψηλώνει, γι’ αυτό μια κεφαλή γυρισμένη πολύ προς τα μέσα συνήθως ακούγεται χαμηλωμένη.

Ξεκινάτε κάθε νότα με τη γλώσσα, σαν να λέτε «του»· ακούγεται πιο καθαρά από το «φου». Για πολύ γρήγορες νότες οι φλαουτίστες χρησιμοποιούν το διπλό στακάτο (τα-κα, τε-κε, του-κου) ή το τριπλό στακάτο (τε-κε-τε, τα-κα-τα). Στο φλάτερ (flutter tonguing) κυλάτε ένα Ρ με την άκρη της γλώσσας, ή στον λαιμό σαν να κάνετε γαργάρα, ώστε η νότα να βουίζει.

Οι φλαουτίστες είναι ιδιαίτερα καλοί στους αρμονικούς ήχους: με μια χαμηλή δακτυλοθεσία παίζουν μια ψηλότερη φυσική αρμονική, που σημειώνεται με ένα μικρό κυκλάκι πάνω από τη νότα. Οι «ψιθυριστοί ήχοι» (whisper tones) παίζονται με τα χείλη μόλις ανοιχτά και πολύ απαλό αέρα, αφήνοντας μεμονωμένες αρμονικές να ακουστούν μόνες τους· μπορούν να φτάσουν το C8, την πιο ψηλή νότα που μπορεί να βγάλει ένα φλάουτο. Οι πολυφωνικοί ήχοι (multiphonics) χρησιμοποιούν ειδικές δακτυλοθεσίες για να ακούγονται δύο ή περισσότερες νότες μαζί. Σε φλάουτο με ανοιχτά κλειδιά μπορείτε να ξεσκεπάζετε αργά τις τρύπες και τα δαχτυλίδια για ένα ομαλό γκλισάντο (γλίστρημα)· και με κλειστά κλειδιά γίνεται γλίστρημα, αλλά όχι τόσο ομαλά.

• Μακριά νότα χωρίς βιμπράτοΣταθερός αέρας, έτσι η νότα και η ένταση μένουν ακίνητες: ένας ίσιος, καθαρός ήχος.
• ΒιμπράτοΚινήσεις του διαφράγματος, του λαιμού και των χειλιών κάνουν τη νότα να πάλλεται απαλά. Ακούστε την πρώτα χωρίς βιμπράτο και μετά με βιμπράτο· στο φλάουτο η διαφορά είναι ιδιαίτερα καθαρή.
• Χτύπημα με τη γλώσσα (στακάτο)Αγγίξτε με τη γλώσσα σαν να λέτε «του» και αφήστε αμέσως, για κοντές, χωριστές νότες.
• Μία οκτάβα πάνωΜικρότερο άνοιγμα των χειλιών και πιο γρήγορος αέρας ανεβάζουν τον ήχο σε ψηλότερη περιοχή: από A4 σε A5 είναι ακριβώς μία οκτάβα.

Έκταση και γραφή

Η μουσική για φλάουτο γράφεται στο κλειδί του σολ, και το φλάουτο δεν είναι μεταφορικό: ένα γραμμένο C4 ακούγεται C4, το μεσαίο ντο.

Η πιο χαμηλή νότα είναι το C4. Με πόδι B έχετε και το B3, αν και οι ψηλές νότες ανταποκρίνονται λίγο λιγότερο εύκολα. Η μουσική συνήθως ανεβαίνει ως το C7 περίπου, περίπου τρεις οκτάβες, και οι έμπειροι φλαουτίστες φτάνουν το D7 ή και πιο ψηλά.

Κάθε περιοχή έχει το δικό της χρώμα. Η χαμηλή περιοχή (B3–B4) μπορεί να ακούγεται σκούρα και κούφια. Η μεσαία περιοχή (C5–B5) είναι απαλή, ελαφριά και φωτεινή. Η ψηλή περιοχή (C6–D7) είναι λαμπερή και μπορεί να γίνει διαπεραστική. Η πιο χαμηλή οκτάβα έχει τα περισσότερα ηχοχρώματα, αλλά όταν παίζεται πολύ σιγανά δεν ακούγεται μακριά.

Άλλα μέλη της οικογένειας είναι μεταφορικά. Το πίκολο γράφεται μία οκτάβα πιο χαμηλά απ’ ό,τι ακούγεται: ένα γραμμένο D4 ακούγεται D5, και η πραγματική του έκταση είναι D5–C8. Το άλτο φλάουτο ακούγεται μία τέταρτη καθαρή πιο χαμηλά απ’ ό,τι γράφεται: ένα γραμμένο C4 ακούγεται G3.

Ακούστε

• Η πιο χαμηλή νότα, C4Η κάτω νότα ενός φλάουτου με πόδι C. Ακούστε τον πιο σκούρο, κούφιο ήχο της, με λίγες αρμονικές.
• Μεσαία περιοχή, A5Απαλός, ελαφρύς και φωτεινός: η μεσαία περιοχή του φλάουτου.
• Ψηλή περιοχή, C7Κοντά στην κορυφή της συνηθισμένης έκτασης. Λαμπερός, με μια υποψία αιχμής.
• Από χαμηλά ως ψηλάΈνα φλάουτο σε τρεις οκτάβες. Ακούστε το χρώμα να αλλάζει από σκούρο σε φωτεινό.

Ιστορία και οικογένεια

Οι πλάγιοι αυλοί είναι πολύ παλιοί. Ως τον 2ο αιώνα π.Χ. τους βρίσκουμε στην αρχαία Ελλάδα και στην Ετρουρία, και αργότερα στην Ινδία, την Κίνα και την Ιαπωνία. Το κινέζικο ντι (di) χρονολογείται περίπου από τον 5ο αιώνα π.Χ., και τα μουσεία το κατατάσσουν στην ίδια ομάδα με το δυτικό φλάουτο (421.121.12), παρόλο που πολλά ντι έχουν μια επιπλέον τρύπα σκεπασμένη με λεπτή μεμβράνη. Ως τα μέσα περίπου του 18ου αιώνα, «φλάουτο» στην Ευρώπη σήμαινε συχνά τη φλογέρα· το πλάγιο λεγόταν στα ιταλικά flauto traverso, «το φλάουτο που κρατιέται πλάγια».

Τον 16ο αιώνα τα φλάουτα φτιάχνονταν σε σετ σε D, G και C. Είχαν κυλινδρικό σωλήνα, μία τρύπα για το στόμα και τρύπες για τα δάχτυλα, και κανένα κλειδί, έτσι μόνο κάποια ημιτόνια ήταν δυνατά. Στα τέλη του 17ου αιώνα η οικογένεια Οτετέρ (Hotteterre) έφτιαξε ένα φλάουτο με ένα κλειδί και κωνικό εσωτερικό. Για πρώτη φορά μπορούσε να παιχτεί σχεδόν κάθε ημιτόνιο· σήμερα το λέμε φλάουτο του μπαρόκ.

Το 1681 ένα φλάουτο Οτετέρ (έκταση D4–G6) έπαιξε στην ορχήστρα της όπερας του Λουλί, η πρώτη εμφάνιση του φλάουτου σε τέτοια ορχήστρα. Ο Κβαντς (1697–1773) εφηύρε ένα συρόμενο κομμάτι κουρδίσματος, δοκίμασε τρύπες με διαφορετικά σχήματα και μεγέθη, και πρόσθεσε άλλο ένα κλειδί. Γύρω στο 1800 το φλάουτο είχε ήδη αρκετά κλειδιά, και το πόδι του κατέβαινε ως το C.

Η μεγάλη αλλαγή ήρθε από τον Τέομπαλντ Μπεμ (1794–1881) από το Μόναχο, γιο χρυσοχόου, που έγινε μουσικός της αυλής του Μονάχου το 1818 και άνοιξε εργαστήριο φλάουτων το 1828. Το 1832 έφτιαξε το πρώτο φλάουτο με τις τρύπες τοποθετημένες με βάση την ακουστική και όχι με βάση το τι βόλευε τα δάχτυλα· είχε ακόμη κωνικό εσωτερικό, με κλειδιά και κλειδιά-δαχτυλίδια. Το 1847 παρουσίασε έναν κυλινδρικό σωλήνα με παραβολική κεφαλή, μαξιλαράκια από τσόχα στις κούπες των κλειδιών και μεγαλύτερες τρύπες. Αυτό είναι στην ουσία το σύγχρονο φλάουτο, και κέρδισε πολλά βραβεία, ανάμεσά τους στην Παγκόσμια Έκθεση του Παρισιού το 1855.

Το πίκολο προήλθε από τον στρατιωτικό πλάγιο αυλό του 17ου αιώνα. Ο Μπετόβεν το χρησιμοποίησε για την καταιγίδα στην Ποιμενική του Συμφωνία (1808), και ο Βέρντι για τις αστραπές στον Ριγκολέτο (1851).

1. περ. 5ος αι. π.Χ.
   Το κινέζικο ντι (σύμφωνα με την Britannica)
2. 2ος αι. π.Χ.
   Πλάγιοι αυλοί στην αρχαία Ελλάδα και στην Ετρουρία
3. 16ος αι.
   Σετ φλάουτων σε D, G και C: κυλινδρικός σωλήνας, τρύπες για τα δάχτυλα, χωρίς κλειδιά
4. Τέλη 17ου αι.
   Οικογένεια Οτετέρ: ένα κλειδί, κωνικό εσωτερικό (το φλάουτο του μπαρόκ)
5. 1681
   Το φλάουτο παίζει στην ορχήστρα της όπερας του Λουλί, η πρώτη του φορά σε τέτοια ορχήστρα
6. περ. 1800
   Αρκετά κλειδιά· το πόδι κατεβαίνει ως το C
7. 1808
   Η Ποιμενική Συμφωνία του Μπετόβεν χρησιμοποιεί το πίκολο για την καταιγίδα
8. 1832
   Το πρώτο φλάουτο του Μπεμ με τρύπες τοποθετημένες με βάση την ακουστική
9. 1847
   Το κυλινδρικό φλάουτο του Μπεμ: στην ουσία το σύγχρονο φλάουτο
10. 1851
    Ο Ριγκολέτο του Βέρντι χρησιμοποιεί το πίκολο για τις αστραπές
11. 1855
    Το φλάουτο Μπεμ κερδίζει βραβείο στην Παγκόσμια Έκθεση του Παρισιού

Πρώτα βήματα και φροντίδα

Οι ενώσεις του φλάουτου είναι μέταλλο που γλιστρά μέσα σε μέταλλο, ταιριασμένο με ακρίβεια λίγων χιλιοστών του χιλιοστού. Μη βάζετε ποτέ γράσο φελλού ή οποιοδήποτε λάδι πάνω τους: το γράσο μαζεύει σκόνη, που μπορεί να χαλάσει τις ενώσεις και σε άσχημες περιπτώσεις να τις κάνει να κολλήσουν. Αν μια ένωση σφίξει, σκουπίστε την καθαρή μέσα και έξω με ένα πανί· αν είναι ακόμη σφιχτή, ζητήστε από ένα μουσικό κατάστημα να τη δει.

Επειδή στο φλάουτο φυσάτε πάνω από την τρύπα, περίπου τα δύο τρίτα του αέρα σας πηγαίνουν έξω από το όργανο, γι’ αυτό χρειάζεται περισσότερο αέρα ακόμη και από ένα ευφώνιο ή μια τούμπα. Οι φλαουτίστες έχουν επίσης τάση για πόνους στον αυχένα και προβλήματα καρπιαίου σωλήνα, γι’ αυτό προσέχετε τη στάση σας. Εξασκηθείτε μπροστά σε καθρέφτη: ένα τρίγωνο υγρασίας στην πλάκα χειλιών είναι σημάδι καλού ήχου.

• Μετά το παίξιμο, περάστε γάζα στη ράβδο καθαρισμού, σκεπάστε τη μεταλλική της άκρη και σκουπίστε την υγρασία από κάθε σωλήνα.
• Αν τα μαξιλαράκια είναι υγρά, βάλτε χαρτί καθαρισμού ανάμεσα στο μαξιλαράκι και την τρύπα και πατήστε ελαφρά το κλειδί μερικές φορές· μετακινήστε το χαρτί και επαναλάβετε 2–3 φορές, χωρίς να το αφήσετε να γλιστρήσει. Αν ένα μαξιλαράκι κολλάει, χρησιμοποιήστε χαρτί με πούδρα.
• Σκουπίστε απαλά το εξωτερικό χωρίς να πατάτε τα κλειδιά. Το ασήμι μαυρίζει όταν ενώνεται με το θείο του αέρα· αν οι σκούρες κηλίδες δεν φεύγουν με το πανί γυαλίσματος, δοκιμάστε ένα πανί για ασήμι. Το καθημερινό παίξιμο βοηθά επίσης να μη μαυρίζει.
• Κάθε εβδομάδα, καθαρίστε κάτω από τα κλειδιά με ένα εργαλείο καθαρισμού για τις τρύπες. Κάθε μήνα, ελέγξτε για χαλαρές βίδες (αφήστε ένα κατάστημα να τις ρυθμίσει) και βάλτε μια μικροσκοπική σταγόνα λάδι κλειδιών εκεί που κινούνται τα κλειδιά, πατήστε τα κλειδιά μερικές φορές και μετά σκουπίστε ό,τι περισσεύει.
• Μη γυρίζετε την κορώνα, και μη σπρώχνετε δυνατά μέσα στην κεφαλή με τη ράβδο καθαρισμού: ο ανακλαστήρας μέσα μπορεί να μετακινηθεί και θα είναι δύσκολο να παίζετε κουρδισμένα. Αν ξαφνικά δυσκολεύεστε να παίξετε κουρδισμένα, βάλτε τη ράβδο καθαρισμού μέσα στην κεφαλή και ελέγξτε ότι η γραμμή της είναι στη μέση της οπής επιστομίου· αν όχι, αφήστε ένα κατάστημα να τη ρυθμίσει.

Συνεχίστε την εξερεύνηση

• Ξύλινα πνευστάΤα ξύλινα πνευστά βγάζουν ήχο με αέρα που πάλλεται μέσα σε έναν σωλήνα. Μάθετε πώς λειτουργούν τα φλάουτα, οι γλωσσίδες και οι τρύπες για τα δάχτυλα.
• ΚλαρινέτοΜία γλωσσίδα ανοιγοκλείνει σαν μικρή πόρτα και κάνει τον αέρα να πάλλεται. Μέρη, το άλμα δωδεκάτης και παίξιμο.
• ΣαξόφωνοΟρειχάλκινο, κι όμως ξύλινο πνευστό: πώς ηχεί η γλωσσίδα, γιατί πηδά οκτάβα, πώς μεταφέρουν το άλτο και το τενόρο.