Πιάνο: πώς είναι φτιαγμένο, πώς ηχεί, πώς παίζεται

Γνωρίστε το πιάνο

Το πιάνο είναι ένα έγχορδο όργανο με πληκτρολόγιο. Όταν πατάτε ένα πλήκτρο, ο μηχανισμός (όλη η σειρά από μοχλούς που μεταφέρει την κίνησή σας στο σφυρί) πετά ένα σφυρί ντυμένο με τσόχα πάνω σε μεταλλικές χορδές. Επειδή μπορεί να παίζει σιγά ή δυνατά ανάλογα με το πώς πατάτε, ονομάστηκε πιανοφόρτε: piano σημαίνει σιγά, forte σημαίνει δυνατά. Το 1711 ο Σιπιόνε Μαφέι το ονόμασε «τσέμπαλο με σιγανό και δυνατό», και ήταν η πρώτη φορά που εμφανίστηκε το μετέπειτα όνομα.

Ο ήχος του βγαίνει από χορδές, οπότε ανήκει στα έγχορδα. Όμως οι χορδές χτυπιούνται με σφυριά, όπως στο σαντούρι, άρα μοιάζει λίγο και με κρουστό. Στο σύστημα Hornbostel–Sachs ανήκει στα ζίθερ, μέσα στην ομάδα των χορδόφωνων: οι χορδές του χτυπιούνται με σφυριά και παίζεται από πληκτρολόγιο.

Υπάρχουν δύο βασικά είδη. Το πιάνο με ουρά έχει τις χορδές του παράλληλα με το πάτωμα και έχει μήκος από περίπου 1,5 m μέχρι λίγο πάνω από 2,7 m· το όρθιο πιάνο στήνει τις χορδές του κάθετα για να πιάνει λιγότερο χώρο. Ένα σύγχρονο πιάνο έχει 88 πλήκτρα: 52 λευκά και 36 μαύρα, περίπου 7¼ οκτάβες.

Οικογένεια

Πληκτροφόρο όργανο (και έγχορδο)

Ταξινόμηση

Χορδόφωνο, τύπου ζίθερ, με σφυριά και πληκτρολόγιο (H–S 314.122-4-8)

Έκταση (πραγματικός ήχος)

A0 έως C8 (88 πλήκτρα)

Κλειδιά

Διπλό πεντάγραμμο (κλειδί του σολ + κλειδί του φα)

Μεταφορά

Δεν είναι μεταφέρον όργανο (ακούγεται όπως γράφεται)

Συνηθισμένα μεγέθη

Με ουρά περίπου 1,5–2,7+ m μήκος· τα όρθια χωρίζονται σε spinet, console και studio

Τα μέρη του πιάνου

Ένα πιάνο έχει πάνω από δέκα χιλιάδες κομμάτια, και τα περισσότερα βρίσκονται στον μηχανισμό. Η παρακάτω λίστα ακολουθεί τη διαδρομή του ήχου: από το δάχτυλό σας στο σφυρί, και από εκεί στις χορδές και στην ηχητική πλάκα.

Όλες οι χορδές μαζί τραβούν το πλαίσιο με δύναμη περίπου 20 τόνων (οι πηγές δίνουν από 18 έως 30 τόνους, ανάλογα με το πιάνο). Κάθε χορδή είναι τεντωμένη με περίπου 80–90 κιλά. Γι’ αυτό το πιάνο χρειάζεται πλαίσιο από χυτοσίδηρο.

Πάρτε για παράδειγμα το Steinway Model D, ένα συνηθισμένο πιάνο συναυλιών με ουρά: 274 cm μήκος, 156 cm πλάτος και 483 kg. Το περίβλημά του είναι 17 στρώσεις σκληρού σφενδάμου λυγισμένες μαζί σε ένα κομμάτι (δίπλωμα ευρεσιτεχνίας της Steinway του 1878). Τα πλήκτρα είναι από ευρωπαϊκό έλατο, το μακρύτερο 62,2 cm· η ηχητική πλάκα είναι από έλατο Σίτκα, πάχους 9 mm στη μέση και 6 mm στις άκρες· τα σφυριά είναι από μάλλινη τσόχα πάνω σε ξύλο γαύρου.

Μερικά μέρη βρίσκονται μέσα ή πίσω από το όργανο, εκεί που η εικόνα δεν μπορεί να τα δείξει· οι αριθμοί τους δείχνουν περίπου πού βρίσκονται.

12345678910

1. 1
   Πλήκτρα keys

   Μικροί μοχλοί που πατάτε με τα δάχτυλα· περνούν την κίνηση προς τα μέσα.

2. 2
   Μηχανισμός action

   Η σειρά από μοχλούς που μετατρέπει το πάτημα του πλήκτρου σε χτύπημα του σφυριού· η διαφυγή του (escapement) αφήνει το σφυρί να αναπηδήσει αμέσως πίσω.

3. 3
   Σφυρί hammer

   Ένα ξύλινο σφυρί ντυμένο με τσόχα που χτυπά τη χορδή.

4. 4
   Αποσβεστήρας damper

   Πιέζει τη χορδή από πάνω όταν αφήνετε το πλήκτρο, και ο ήχος σταματά.

5. 5
   Χορδές strings

   Ατσάλινες χορδές· οι χαμηλές είναι τυλιγμένες με χαλκό. Περίπου 220–240 συνολικά.

6. 6
   Καρφιά κουρδίσματος tuning pins

   Ατσάλινα καρφιά που κρατούν τη μία άκρη κάθε χορδής· όταν τα γυρίζετε, κουρδίζεται η νότα.

7. 7
   Μεταλλικό πλαίσιο frame / plate

   Ένα μεγάλο πλαίσιο από χυτοσίδηρο που αντέχει το τράβηγμα όλων των χορδών.

8. 8
   Καβαλάρης bridge

   Μια ξύλινη λωρίδα που κρατά τη μία άκρη των χορδών και περνά τη δόνησή τους στην ηχητική πλάκα.

9. 9
   Ηχητική πλάκα soundboard

   Μια μεγάλη σανίδα από έλατο που μετατρέπει τη μικρή δόνηση των χορδών σε μεγάλο ήχο.

10. 10
    Πεντάλ pedals

    Το πιάνο με ουρά έχει τρία: το πεντάλ που χαμηλώνει τον ήχο αριστερά, το sostenuto στη μέση, το πεντάλ διατήρησης δεξιά.

Από πού βγαίνει ο ήχος

Πατάτε ένα πλήκτρο και το σφυρί χτυπά τη χορδή. Όμως μια χορδή μόνη της ακούγεται πολύ σιγά, σαν ένα τεντωμένο λαστιχάκι. Η μία της άκρη ακουμπά στον καβαλάρη, που είναι κολλημένος στην ηχητική πλάκα, οπότε η δόνηση περνά στη μεγάλη σανίδα και η σανίδα σπρώχνει τον αέρα. Είναι σαν να βάζετε ένα κινητό μέσα σε ένα άδειο μπολ: το μπολ δονείται κι αυτό και ο ήχος μεγαλώνει.

Το πιο έξυπνο κομμάτι του πιάνου είναι ότι το σφυρί αναπηδά από τη χορδή αμέσως μόλις τη χτυπήσει, ώστε να μη μένει πάνω της και να μην πνίγει τον ήχο. Αυτό λέγεται διαφυγή (escapement), κάτι σαν να αγγίζετε ένα καυτό τηγάνι και να τραβάτε αμέσως το δάχτυλο.

Κάθε πλήκτρο έχει τις δικές του χορδές με σταθερό τονικό ύψος, οπότε διαλέγετε πλήκτρο αντί να αλλάζετε το μήκος της χορδής με το δάχτυλο όπως στο βιολί. Όσο πιο κοντή, πιο λεπτή και πιο τεντωμένη είναι μια χορδή, τόσο πιο ψηλή η νότα. Οι χαμηλές χορδές τυλίγονται με χαλκό για να γίνουν πιο βαριές, όπως αν τυλίξετε χοντρό μαλλί γύρω από ένα σχοινάκι ώστε να γυρίζει πιο αργά, και έτσι ακούγονται χαμηλά χωρίς να είναι τεράστιες σε μήκος.

Στη μέση και ψηλά, κάθε πλήκτρο έχει 3 χορδές που ηχούν μαζί· πιο χαμηλά γίνονται 2, και οι πιο χαμηλές νότες έχουν μόνο 1. Όταν μια χορδή δίνει την ενέργειά της στην ηχητική πλάκα, δίνει πολλή γρήγορα στην αρχή και μετά πολύ πιο αργά. Έτσι μια νότα του πιάνου πρώτα σβήνει γρήγορα και μετά συνεχίζει να ηχεί σιγανά για πολλή ώρα, σαν μια πέτρα που πέφτει στο νερό: ένα μεγάλο πλατς και μετά αργοί κυματισμοί.

Το σφυρί χτυπά περίπου στο 1/7 του μήκους της χορδής (αλλάζει ανάλογα με την περιοχή), και έτσι αδυνατίζει ο 7ος αρμονικός (η 7η νότα της αρμονικής σειράς), ένας αρμονικός που δεν ταιριάζει με τις άλλες νότες. Οι χορδές του πιάνου είναι χοντρές και άκαμπτες, σαν ένας ατσάλινος χάρακας που λυγίζει πιο δύσκολα από ένα λαστιχάκι, γι’ αυτό οι ψηλότεροι αρμονικοί τους βγαίνουν λίγο ψηλότερα· έτσι οι κουρδιστές «τεντώνουν» λίγο όλο το κούρδισμα. Πόσο τεντώνεται συνολικά σε όλη την έκταση εξαρτάται από το πιάνο: περίπου 45 σεντ σε ένα Steinway Model M και 60 σεντ σε ένα Model D (1 σεντ είναι το ένα εκατοστό του ημιτονίου).

Η μάλλινη τσόχα του σφυριού είναι ιδιαίτερη: είναι μαλακή όταν την αγγίζεις ελαφριά και γίνεται πιο σκληρή όσο πιο πολύ πιέζεται, σαν σφουγγάρι. Έτσι, όταν παίζετε απαλά ο ήχος είναι στρογγυλός και γλυκός, και όταν παίζετε δυνατά δεν είναι απλώς πιο δυνατός αλλά αλλάζει και χαρακτήρα, γίνεται πιο έντονος.

Μόλις το δάχτυλό σας φύγει από το πλήκτρο, η τσόχα του αποσβεστήρα πιέζει τη χορδή και ο ήχος σταματά, όπως όταν βάζετε το χέρι σας σε μια κούνια που κουνιέται. Χορδές που δεν παίξατε δονούνται κι αυτές λίγο μαζί με τις άλλες. Αυτή η συμπαθητική ήχηση δίνει στο ακουστικό πιάνο τον πλούσιο ήχο του.

Δοκιμάστε: σε ένα ακουστικό πιάνο, κρατήστε πατημένο το δεξί πεντάλ (σηκώνει όλους τους αποσβεστήρες από τις χορδές), τραγουδήστε ένα δυνατό «ααα» προς τις χορδές και σταματήστε απότομα. Ακούστε: οι χορδές σας απαντούν με τη νότα που τραγουδήσατε. Αυτό είναι η συμπαθητική δόνηση.

Πώς παίζεται

Βάλτε το σκαμπό στη μέση του πληκτρολογίου, με πρόσωπο προς το πιάνο, και καθίστε στο μπροστινό μισό του. Κρατήστε και τα δύο πόδια ίσια στο πάτωμα, τους ώμους και τα χέρια χαλαρά και την πλάτη ίσια. Ρυθμίστε το ύψος ώστε οι αγκώνες να είναι περίπου στο ύψος των πλήκτρων· η απόσταση είναι σωστή όταν η γροθιά σας, με το χέρι τεντωμένο μπροστά, μόλις αγγίζει το καπάκι των πλήκτρων.

Κρατήστε το χέρι σαν να κρατάτε απαλά ένα αυγό, ή όπως είναι η φυσική καμπύλη ενός χεριού που κρέμεται στο πλάι σας. Τα δάχτυλα έχουν αριθμούς: αντίχειρας 1, δείκτης 2, μέσος 3, παράμεσος 4, μικρό δάχτυλο 5. Χέρι, καρπός και πήχης να δουλεύουν σαν ένα σύνολο, και αφήστε το βάρος του πήχη να πέσει στα πλήκτρα, ώστε τα δάχτυλα να μη χρειάζεται να σπρώχνουν δυνατά.

Οι χαμηλές νότες είναι αριστερά, οι ψηλές δεξιά. Τα μαύρα πλήκτρα είναι σε ομάδες των 2 και των 3: τα λευκά πλήκτρα γύρω από μια ομάδα των 2 είναι τα C, D και E (Ντο, Ρε, Μι), και γύρω από μια ομάδα των 3 τα F, G, A και B (Φα, Σολ, Λα, Σι). Τα τονικά ύψη του πιάνου είναι ήδη σταθερά· αυτό που αποφασίζετε εσείς είναι ποιο πλήκτρο, με πόση δύναμη και πόσο γρήγορα το αφήνετε, και όλα αυτά διαμορφώνουν την έκφραση.

Για να παίξετε την κλίμακα C ματζόρε με το δεξί χέρι, βάλτε 1-2-3 στα C, D, E, μετά περάστε τον αντίχειρα από κάτω στο F και παίξτε 1-2-3-4-5 μέχρι το επόμενο C· στην κάθοδο, το δάχτυλο 3 περνά πάνω από τον αντίχειρα. Το αριστερό χέρι κάνει το αντίθετο σχήμα: 5-4-3-2-1, μετά 3-2-1. Στις κλίμακες ο αντίχειρας δεν μπαίνει σε μαύρα πλήκτρα.

Το δεξί πεντάλ είναι το πεντάλ διατήρησης (των αποσβεστήρων): σηκώνει όλους τους αποσβεστήρες, οπότε οι νότες συνεχίζουν να ηχούν αφού τις αφήσετε. Με σωστή χρήση κάνει τον ήχο πιο γεμάτο και πιο δυνατό· αν το κρατάτε πολύ, οι αρμονίες ανακατεύονται και θολώνουν. Όταν αλλάζετε συγχορδία, χρησιμοποιήστε legato πεντάλ: παίξτε πρώτα τις νέες νότες, μετά σηκώστε το πεντάλ και πατήστε το ξανά («παίζω-πάνω-κάτω»). Κρατήστε τη φτέρνα στο πάτωμα και πατήστε με το μπροστινό μέρος του πέλματος, αντί να σηκώνετε όλο το πόδι.

Το αριστερό πεντάλ χαμηλώνει τον ήχο (una corda). Στο πιάνο με ουρά μετακινεί όλο τον μηχανισμό στο πλάι, ώστε τα σφυριά να χτυπούν λιγότερες χορδές και ο ήχος να γίνεται πιο σιγανός και πιο απαλός· στο όρθιο πιάνο φέρνει τα σφυριά πιο κοντά στις χορδές. Το μεσαίο πεντάλ του πιάνου με ουρά είναι το sostenuto, που κρατά να ηχούν μόνο τα πλήκτρα που ήδη κρατούσατε πατημένα όταν το πατήσατε· είναι το λιγότερο χρησιμοποιημένο από τα τρία. Στο όρθιο πιάνο, το μεσαίο πεντάλ είναι συνήθως πεντάλ μελέτης που κατεβάζει μια λωρίδα τσόχας ανάμεσα στα σφυριά και τις χορδές.

Staccato σημαίνει κοφτές, σύντομες νότες· τρίλια σημαίνει να εναλλάσσετε δύο νότες όσο πιο γρήγορα μπορείτε. Στο πιάνο με ουρά το σφυρί πέφτει πίσω με το δικό του βάρος, οπότε ένα πλήκτρο μπορεί να επαναληφθεί πάνω από δέκα φορές το δευτερόλεπτο· στο όρθιο πιάνο το σφυρί επιστρέφει με ελατήριο, περίπου 7 φορές το δευτερόλεπτο.

Συνηθισμένα προβλήματα των αρχαρίων: σκαμπό πολύ χαμηλό· η άρθρωση της άκρης του δαχτύλου (αυτή ακριβώς πάνω από το νύχι) που λυγίζει προς τα πίσω, ειδικά στον δείκτη και τον παράμεσο· στραβωμένος καρπός· και απότομο πάτημα του πεντάλ από άγχος.

• Κλίμακα C ματζόρε με το δεξί, προς τα πάνω1-2-3 στα C D E, ο αντίχειρας περνά από κάτω στο F, μετά 1-2-3-4-5 μέχρι το επόμενο C. Ακούστε αν το πέρασμα του αντίχειρα ακούγεται τόσο ομαλό όσο κάθε άλλη νότα.
• Η ίδια κλίμακα, προς τα κάτωΑπό το ψηλό C, παίξτε 5-4-3-2-1 μέχρι το F, μετά το δάχτυλο 3 περνά πάνω από τον αντίχειρα για τα E, D και C.
• ΑρπέζΠαίξτε τις νότες της συγχορδίας C (C, E, G) μία μία προς τα πάνω, σαν να παίζετε άρπα. Το χέρι ανοίγει περισσότερο απ’ ό,τι για μια συγχορδία.

Έκταση και γραφή

Η μουσική για πιάνο γράφεται σε διπλό πεντάγραμμο: ένα πεντάγραμμο με κλειδί του σολ από πάνω και ένα με κλειδί του φα από κάτω. Οι αρχάριοι συνήθως διαβάζουν το κλειδί του σολ με το δεξί χέρι και το κλειδί του φα με το αριστερό. Το μεσαίο Ντο (C4) βρίσκεται ανάμεσα στα δύο πεντάγραμμα· μπορεί να γραφτεί ακριβώς πάνω από το πεντάγραμμο του φα ή ακριβώς κάτω από το πεντάγραμμο του σολ.

Τα 88 πλήκτρα πηγαίνουν από την πιο χαμηλή νότα, το A0 (27,5 δονήσεις το δευτερόλεπτο), ως την πιο ψηλή, το C8 (περίπου 4.186 το δευτερόλεπτο). Το A πάνω από το μεσαίο Ντο, το A4, είναι η πρότυπη νότα κουρδίσματος με 440 δονήσεις το δευτερόλεπτο.

Το πιάνο δεν είναι μεταφέρον όργανο: ένα γραμμένο C4 ακούγεται C4. Στο μάθημα για τη μεταφορά, η νότα που παίζει το πιάνο χρησιμοποιείται ως ο «πραγματικός ήχος» (concert pitch) με τον οποίο συγκρίνονται τα άλλα όργανα. Λίγα πιάνα είναι μεγαλύτερα: ένα μοντέλο της Bösendorfer έχει 97 πλήκτρα, 9 επιπλέον στο κάτω μέρος μέχρι το C0. Αυτές οι επιπλέον χορδές υπάρχουν κυρίως για να συνηχούν και σχεδόν ποτέ δεν παίζονται.

Ακούστε

• Από το πιο χαμηλό πλήκτρο ως το πιο ψηλόA0, C2, C4, C6, C8. Οι χαμηλές νότες είναι βαθιές και ηχούν πολύ· όσο ανεβαίνετε, η νότα γίνεται πιο σύντομη και πιο λαμπερή και σβήνει πιο γρήγορα.
• Μεσαίο Ντο και A4Το C4 βρίσκεται στη μέση του διπλού πενταγράμμου· το A4 είναι η νότα κουρδίσματος των 440 Hz.
• Οι δύο ομάδες μαύρων πλήκτρωνΠρώτα η ομάδα των 2 μαύρων πλήκτρων, μετά η ομάδα των 3.
• Μία οκτάβα πάνω κάθε φοράC1 έως C8. Κάθε βήμα προς τα πάνω είναι μία οκτάβα: το ίδιο όνομα νότας, απλώς πιο ψηλά.

Ιστορία και οικογένεια

Πριν από το πιάνο υπήρχαν ήδη έγχορδα με πληκτρολόγιο. Το κλαβικόρδο εμφανίστηκε τον 14ο αιώνα· μια μικρή ορειχάλκινη λαμάκα σπρώχνει τη χορδή από κάτω, και είναι τόσο σιγανό που δύσκολα το ακούτε από ένα-δυο μέτρα μακριά. Το τσέμπαλο εμφανίστηκε στην Ιταλία γύρω στο 1500· τσιμπά τις χορδές, και η έντασή του μένει περίπου ίδια όπως κι αν πατήσετε. Και το σαντούρι, που χτυπά τις χορδές με μικρά ξυλάκια-σφυράκια, θεωρείται ένας από τους προγόνους του πιάνου.

Γύρω στο 1700 στη Φλωρεντία, ο Μπαρτολομέο Κριστοφόρι (1655–1731), που φρόντιζε τα όργανα της οικογένειας των Μεδίκων, κατασκεύασε ένα νέο όργανο με σφυριά και αποσβεστήρες. Η διαφυγή του άφηνε το σφυρί να πέφτει πίσω αμέσως μετά το χτύπημα, και οι χορδές του ήταν πιο χοντρές και πιο τεντωμένες από του τσέμπαλου. Το παλαιότερο πιάνο που σώζεται είναι ένα δικό του του 1720, με 54 πλήκτρα, που βρίσκεται σήμερα στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης.

Το πιάνο απλώθηκε γρήγορα στη Γερμανία και την Αγγλία. Ο Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ στην αρχή βρήκε τα πιάνα του Γκότφριντ Ζίλμπερμαν πολύ βαριά στο παίξιμο και αδύναμα στα ψηλά, αλλά αργότερα τα επαίνεσε. Στη Βιέννη ο μηχανισμός του Γιόχαν Αντρέας Στάιν ήταν φωτεινός και ανταποκρινόταν γρήγορα, και ο Μότσαρτ τον λάτρευε· στο Λονδίνο, τις δεκαετίες 1770–1780, ο Broadwood και άλλοι ανέπτυξαν τον πιο στιβαρό αγγλικό μηχανισμό.

Τον 19ο αιώνα τα πιάνα έγιναν μεγαλύτερα και πιο δυνατά. Ο Γάλλος Σεμπαστιέν Εράρ εφηύρε τη διπλή διαφυγή, που επιτρέπει σε ένα πλήκτρο να επαναλαμβάνεται γρήγορα: πρώτο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το 1808, και μια βελτιωμένη εκδοχή κατοχυρώθηκε το 1821 στο όνομα του ανιψιού του Πιερ Εράρ. Τα πιάνα με ουρά χρησιμοποιούν αυτή την ιδέα ακόμη και σήμερα. Τα πλαίσια από χυτοσίδηρο αντικατέστησαν τις ξύλινες κατασκευές, τα σφυριά με τσόχα αντικατέστησαν τα δερμάτινα, και τη δεκαετία του 1850 η Steinway & Sons, που ίδρυσε ο Χένρι Ένγκελχαρντ Στάινγουεϊ το 1853 στο Μανχάταν της Νέας Υόρκης, συνδύασε στο πιάνο με ουρά τις διασταυρωμένες χορδές (οι χαμηλές χορδές περνούν διαγώνια πάνω από τις ψηλές) με ένα ενιαίο μεταλλικό πλαίσιο, σχέδια που αργότερα υιοθέτησαν κατασκευαστές σε όλο τον κόσμο. Η έκταση μεγάλωσε από 5 οκτάβες (61 πλήκτρα) στα τέλη του 18ου αιώνα σε 88 πλήκτρα, που άρχισαν να εμφανίζονται στα τέλη της δεκαετίας του 1860 και έγιναν το πρότυπο γύρω στο 1900.

Στην οικογένεια του πιάνου ανήκουν το πρώιμο φορτεπιάνο, το τετράγωνο πιάνο, το πιάνο με ουρά, το όρθιο πιάνο, το «πιάνο-καμηλοπάρδαλη» (ένα πρώιμο όρθιο πιάνο που είναι σαν πιάνο με ουρά στημένο όρθιο, με την ουρά προς τα πάνω) και τα σημερινά ψηφιακά και «σιωπηλά» (silent) πιάνα. Γύρω στο 1860 το όρθιο πιάνο είχε αντικαταστήσει σχεδόν εντελώς το τετράγωνο ως το συνηθισμένο πιάνο του σπιτιού.

1. 14ος αι.
   Εμφανίζεται το κλαβικόρδο
2. περ. 1500
   Εμφανίζεται το τσέμπαλο στην Ιταλία
3. περ. 1700
   Ο Κριστοφόρι κατασκευάζει τα πρώτα πιάνα στη Φλωρεντία
4. 1720
   Το παλαιότερο πιάνο που σώζεται (Κριστοφόρι, 54 πλήκτρα)
5. 1732
   Ο Λοντοβίκο Τζουστίνι εκδίδει 12 σονάτες, την παλαιότερη γνωστή μουσική που γράφτηκε και εκδόθηκε για πιάνο
6. 1800
   Ο Τζον Άιζακ Χόκινς φτιάχνει το πρώτο πετυχημένο μικρό όρθιο πιάνο
7. 1808
   Πρώτο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για τη διπλή διαφυγή του Σεμπαστιέν Εράρ (η βελτιωμένη εκδοχή κατοχυρώθηκε από τον ανιψιό του Πιερ το 1821)
8. 1825
   Ο Άλφιους Μπάμπκοκ στη Βοστόνη φτιάχνει το πρώτο ενιαίο μεταλλικό πλαίσιο (για τετράγωνο πιάνο)
9. 1826
   Ο Ζαν-Ανρί Παπ στο Παρίσι κατοχυρώνει τα σφυριά ντυμένα με τσόχα
10. 1853
    Ο Χένρι Ένγκελχαρντ Στάινγουεϊ ιδρύει τη Steinway & Sons στο Μανχάταν της Νέας Υόρκης
11. δεκαετία 1850
    Η Steinway συνδυάζει διασταυρωμένες χορδές και ενιαίο μεταλλικό πλαίσιο στο πιάνο με ουρά
12. 1862
    Ο Κλοντ Μοντάλ στο Παρίσι εφευρίσκει το πεντάλ sostenuto
13. 1868
    Το πρώτο πιάνο με ουρά 88 πλήκτρων της Steinway (σήμερα στο Met)
14. 1878
    Η Steinway κατοχυρώνει το ενιαίο λυγισμένο περίβλημά της

Πρώτα βήματα και φροντίδα

Ο ήχος του ακουστικού πιάνου αλλάζει με το άγγιγμά σας και οι χορδές του συνηχούν πλούσια, αλλά χρειάζεται κούρδισμα, πιάνει χώρο και ζυγίζει περίπου 180–450 kg. Το ψηφιακό πιάνο είναι ελαφρύ, έχει ρύθμιση έντασης, δεν χρειάζεται ποτέ κούρδισμα και παίζει με ακουστικά, αλλά το άγγιγμα και ο ήχος διαφέρουν πολύ από μάρκα σε μάρκα και από μοντέλο σε μοντέλο. Η ένωση τεχνικών πιάνου Piano Technicians Guild (PTG) προτείνει να δοκιμάσετε και τα δύο πριν αποφασίσετε, και σημειώνει ότι κάποιες δεξιότητες μαθαίνονται μόνο σε ακουστικό πιάνο.

Ο πίνακας σύγκρισης της PTG σημειώνει ότι τα ψηφιακά πιάνα έχουν από 61 έως 88 πλήκτρα, όχι πάντα σε πλήρες μέγεθος, και ότι μόνο τα καλύτερα μοντέλα έχουν βαρύ μηχανισμό (πλήκτρα με βάρος, όπως σε αληθινό πιάνο) και πεντάλ. Αξίζει να τα ελέγξετε· τα απλά ηλεκτρονικά αρμόνια δεν έχουν πλήκτρα με βάρος. Πριν αγοράσετε μεταχειρισμένο ακουστικό πιάνο, ζητήστε να το ελέγξει ένας ειδικευμένος τεχνικός πιάνου: ένα πιάνο «δωρεάν ή φτηνό» μπορεί να καταλήξει το πιο ακριβό αν χρειάζεται ανακατασκευή.

Ένα πιάνο ξεκουρδίζεται σιγά σιγά ακόμη κι αν δεν το παίζει κανείς, επειδή κάθε σφιχτά τεντωμένη χορδή σιγά σιγά τεντώνεται, πιο πολύ απ’ όλα τον πρώτο χρόνο ενός καινούργιου πιάνου. Η Yamaha προτείνει κούρδισμα τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο, και δύο φορές τον πρώτο χρόνο· η PTG λέει ότι οι περισσότεροι κατασκευαστές συνιστούν τρία με τέσσερα κουρδίσματα τον πρώτο χρόνο και τουλάχιστον δύο τον χρόνο μετά. Το πόσο συχνά εξαρτάται στην πραγματικότητα από το πόσο παίζετε και από το κλίμα.

Οι αλλαγές στην υγρασία μετακινούν κι αυτές το κούρδισμα. Όταν έχει υγρασία, η ηχητική πλάκα φουσκώνει προς τα πάνω και σπρώχνει τον καβαλάρη πάνω στις χορδές, οπότε το τονικό ύψος ανεβαίνει· όταν ο αέρας είναι ξηρός, η πλάκα μαζεύει και το τονικό ύψος πέφτει. Και στις δύο περιπτώσεις, η μέση του πληκτρολογίου αλλάζει περισσότερο. Οι απότομες αλλαγές μπορούν ακόμη και να ραγίσουν το ξύλο και να ξεκολλήσουν τις κόλλες, κάτι σαν την ξύλινη πόρτα που φρακάρει τον υγρό χειμώνα.

• Κρατήστε το πιάνο εκεί όπου η θερμοκρασία και η υγρασία μένουν σταθερές: η PTG προτείνει περίπου 20 °C και σχετική υγρασία 42%, και τονίζει ότι το σημαντικό είναι η υγρασία να μένει σταθερή.
• Κρατήστε το μακριά από αεραγωγούς θέρμανσης και κλιματισμού, σόμπες, πόρτες και παράθυρα, και μακριά από το άμεσο ηλιακό φως.
• Ξεσκονίστε με ένα μαλακό πανί· χρησιμοποιήστε ξεχωριστό πανί για τα πλήκτρα και σκουπίστε από πίσω προς τα μπρος, όχι από τη μια πλευρά στην άλλη.
• Αν τα πλήκτρα είναι βρόμικα, σκουπίστε τα με ένα καλά στυμμένο πανί και αραιωμένο ήπιο απορρυπαντικό. Ποτέ μη χρησιμοποιείτε οινόπνευμα (μπορεί να προκαλέσει ραγίσματα) ούτε χημικά υγρά μαντηλάκια που δεν είναι φτιαγμένα για πιάνο.
• Πλύνετε τα χέρια σας πριν παίξετε.
• Το όρθιο πιάνο βγάζει πολύ ήχο από την πλάτη του: μην το ακουμπάτε σε εξωτερικό τοίχο, και τα χαλιά και οι βαριές κουρτίνες βοηθούν να μη φτάνει ο ήχος στους γείτονες.
• Αν μια νότα ακούγεται σαν δύο διαφορετικές νότες ή αν στο δυνατό παίξιμο βγαίνει ένα βουητό, ζητήστε από έναν τεχνικό πιάνου να το ελέγξει.

Συνεχίστε την εξερεύνηση

• Πληκτροφόρα όργαναΈνα πληκτρολόγιο είναι ένας τρόπος να παίζουμε πολλούς ήχους από μία σειρά πλήκτρα. Μάθετε πώς βγάζουν ήχο το πιάνο, το εκκλησιαστικό όργανο και το συνθεσάιζερ.