Bateri: parçaları, sesi nasıl çıkarır ve nasıl çalınır

Bateri; rock, pop, caz ve daha birçok türün kalp atışıdır. Tek bir kişi onu iki el ve iki ayakla çalar ve her kol ile bacak ayrı bir iş yapar. Burada her parçanın ne yaptığını, davulların ve zillerin seslerini nasıl çıkardığını ve çalmaya nasıl başlanacağını görebilirsiniz.

9 Ekim 2026'da gözden geçirildi

Bu derste

Bateriyle tanışın

Bateriye İngilizcede drum kit, drum set ya da trap set de denir. Bateri, “tek bir müzisyenin çaldığı küçük, karma bir vurmalı çalgı takımıdır”: birkaç davul ve birkaç zil, hepsi tek bir kişi tarafından çalınır. Rock, pop, caz ve daha birçok türde ritmi tutar.

Trap set adı ilk zamanlardan gelir. Davulcular ses efektleri çıkarmak için contraption denen her türlü düzeneği kullanırdı; bu sözcük kısaltılarak traps oldu.

Sabit bir kurulum yoktur. Yamaha, temel bir set adlandırmak gerekirse bunun beş parçalı bir set olacağını söyler: bir bas davul, bir trampet ve floor tom dahil üç tom; zil olarak da bir ride, bir crash ve bir hi-hat. Bazı davulcular ikinci bir bas davul, daha çok tom ya da wood block gibi küçük ekler kullanır.

Bilim insanlarının çalgıları sınıflandırmak için kullandığı Hornbostel–Sachs sisteminde davullar membranofondur: gerilmiş bir deri titreşir. Ziller idiyofondur: çalgının tamamı titreşir. Yani bateri ikisinin karışımı sayılır. İlginç bilgi: asılı duran ve dışarıdan vurulan bir zil, çan ile aynı gruba konur.

Aile: Vurmalı çalgılar
Sınıflandırma: Membranofon ve idiyofonlardan oluşan bileşik çalgı (Hornbostel–Sachs 211.212.11--111.242.121, MIMO revizyonu)
Duyulan ses alanı: Sabit bir ses alanı yoktur: çoğu parçanın belirgin bir perdesi yoktur
Anahtar: Nötr (vurmalı) anahtar: iki kısa dikey çizgi
Transpoze: Transpoze bir çalgı değildir
Boylar (bir örnek): Yamaha Stage Custom Birch 5 parça: 22" bas davul, 14" trampet, 10" ve 12" tom, 16" floor tom

Baterinin parçaları

Bir setteki davullar temelde ahşaptan yapılır. Yalnızca trampet, ahşap ya da metal gibi birçok malzemeden yapılır ki davulcular seçebilsin. Davul derileri eskiden hayvan derisiydi; bugün çoğu ince plastik filmdir.

Ziller, bakır ve kalay karışımı olan bronzdan, bazen de biraz gümüş katılarak yapılır. Örneğin SABIAN, B20'yi %80 bakır ve %20 kalaydan, artı eser miktarda gümüşten yapar. Olağan kurulum, davulcunun solunda küçük ve inceden sağında büyük ve kalına doğru gider. Tek istisna en büyük davuldur: davulcunun ayaklarının dibindeki bas davul.

Bazı parçalar çalgının içinde ya da arkasında durur ve resimde görünmez; numaraları aşağı yukarı nerede olduklarını gösterir.

Ses nasıl çıkar

Baget gerilmiş deriye vurur; deri aşağı yukarı hareket eder ve havayı iterek ses oluşturur. Biraz bir lastik bant gibi çalışır: ne kadar gerersiniz ses o kadar incelir. Davul ne kadar büyükse ses de o kadar kalındır.

Ama bir davul derisi bir tel kadar düzenli titreşmez. Aynı anda birçok biçimde titreşir ve bunların frekansları en kalın olanın tam sayı katları değildir; ideal bir davul derisinin ikinci titreşim biçimi, birincinin yaklaşık 1,59 katıdır. Herkesin farklı bir nota mırıldandığı bir kalabalık gibidir: kalabalığın sesinin ince mi kalın mı olduğunu anlayabilirsiniz, ama tek bir net notayı geri söyleyemezsiniz. Bu yüzden davulların belirgin bir perdesi yoktur; yine de daha ince ya da daha kalın duyulurlar.

Setteki davulların çoğunun iki derisi ve aralarında hapsolmuş bir hava vardır. Üst deriye vurun: üst deri havayı sıkıştırır, hava alt deriyi iter ve bu itiş sönene kadar ileri geri gider. Bir hava yastığıyla birleştirilmiş iki trambolin düşünün: birinin üzerinde zıplarsanız öbürü de hareket eder. İki derinin hareketlerinin çiftler halinde gelmesinin, bazen aynı yöne bazen ters yöne gitmesinin nedeni budur.

Trampetin sırrı altındadır. Üst deriye vurduğunuzda alt deri titrer ve ona bastırılmış trampet tellerine durmadan çarpar; bu da parlak bir hışırtı ekler. Telleri kaldırırsanız davul bambaşka duyulur. Bir Yamaha deneyinde ip, lastik bant ve selofan neredeyse hiçbir şey yapmadı; gerçek tellere en çok misina yaklaştı, çünkü tellerin biraz ağırlığa ve esnekliğe ihtiyacı vardır.

Gövde, derilerle birlikte çınlayan bir hoparlör kutusu gibi çalışır. Büyük ya da derin bir gövde kalın ve dolgun duyulur; küçük ya da sığ bir gövde parlak ve hafif duyulur. Gövdelerde küçük bir hava deliği de vardır. Bu delik olmazsa ses boğulur; bas davulda ise deri şişip geri esnediğinde ayağınızın hissettiği geri tepmeyi de yumuşatır.

Bas davul güçlü bir çalgıdır: bir deneyde orkestra bas davulu en yüksek noktasında 20 watt'a kadar ses gücü verdi; bu, orkestradaki öbür bütün çalgılardan fazladır. Çok sert vurulduğunda deri bir anlığına daha çok gerilir; bu yüzden ses yaklaşık %10, yani neredeyse bir tam ses daha ince başlar, sonra titreşim küçüldükçe aşağı kayar.

Zil ince bir metal levhadır ve vurulduğunda bütün levha aynı anda birçok biçimde titreşir. Bu titreşimler de tam sayı katları değildir; bu yüzden zilin belirgin bir perdesi yoktur. Bilim insanları zilleri bir makineyle tek bir frekansta salladı ve yavaş yavaş daha sert itti. Titreşim düzenliden giderek daha karışık bir hale geçti ve sonunda kaotik oldu; bu kaos, tokmakla sert vurulmuş bir zilin sesine çok benziyordu. İnce ziller bu duruma kolayca ulaşır ve araştırmacılar, crash'in parıldayan sesini bunun verdiğini söyler.

Deneyin: bir kâsenin üzerine streç film gerin ve bir lastik bantla sıkıca tutturun. Ona bir çubukla (örneğin yemek çubuğuyla) hafifçe vurun. Sonra filmi daha gergin ya da daha gevşek yapıp dinleyin: ses inceliyor mu, kalınlaşıyor mu? Üstüne birkaç pirinç tanesi koyup yeniden vurun; zıplayan pirinçler derinin titreştiğini gösterir.

Nasıl çalınır

Tabureyi, oturduğunuzda sağ ayağınız bas davulun tam önüne gelecek şekilde ayarlayın. Gevşeyin, çok arkaya oturmayın ve ağırlığınızı oturağın ortasında tutun. Sağ ayağınız bas davul pedalına, sol ayağınız hi-hat pedalına gider. Davulcuların çoğu ellerini çaprazlar: sağ el hi-hat'te, sol el trampette. Solaklar çaprazlamayı atlayıp hi-hat'i sol elle, trampeti sağ elle çalabilir.

Bageti ucundan itibaren boyunun yaklaşık dörtte biri ile üçte biri arasından tutun; her bagetin en kolay sektiği bir denge noktası vardır. Onu başparmağınızın iç yüzü ile işaret parmağınızın ilk boğumu arasında kıstırın, öbür üç parmak da hafifçe dursun. Bageti ön kolunuzla aynı hizada tutun. İki bageti aynı şekilde tutmaya matched grip (eşit tutuş) denir; geleneksel tutuş (traditional grip) daha zordur.

Davula vurmak, basketbol topu sektirmek gibidir: onu aşağı itersiniz ve kendi kendine geri gelmesine izin verirsiniz. Bu, geri sekme vuruşudur (rebound) ve gerginlik olmadan çalmanın en önemli yollarından biridir. Yamaha, doğru yolun sürekli sıkmak değil, yalnızca vuruş anında güç harcamak olduğunu söyler; profesyonellerin bile arada bir baget düşürmesinin nedeni de budur. Başlamadan önce bagetleri ters V biçiminde, uçları derinin ortasının 2–3 cm üstünde olacak şekilde tutun; deriye dayamayın, yoksa başlamadan önce ses çıkarırsınız.

Ayaklar için iki ana stil vardır. Heel-up (topuk havada), topuğu kaldırıp bütün bacağınızla basmaktır: gür kalmak kolay, sessiz çalmak zordur. Heel-down (topuk yerde), topuğu yerde tutup bileği kullanmaktır: sessiz çalmak kolay, gür kalmak zordur.

Ride'ı bagetin ucuyla, crash'i ise bagetin omzuyla, yani kalınlaşmaya başladığı yerle çalın. Trampetin birçok sesi vardır: çembere ve deriye aynı anda vurmak açık rimshottur. Bossa nova ve başka türlerde kullanılan kapalı rimshotta (cross-stick) bageti başparmak ve işaret parmağıyla kıstırır, tutma ucuyla çembere vurursunuz. Caz ve baladlarda bagetler yerine çoğu zaman çok daha sessiz olan fırçalar (brush) kullanılır.

Davulcular rudiment denen temel vuruş kalıplarını çalışır. Percussive Arts Society (PAS), dört grupta 40 uluslararası rudiment sıralar: rolls, paradiddles, flams ve drags. Önce yavaş, sonra hızlı, sonra yine yavaş çalışmayı önerir.

Sağ el hi-hat'te sekizlik notalar çalar, sol el 2. ve 4. vuruşlarda trampete vurur, sağ ayak 1. ve 3. vuruşlarda bas davula basar. En basit ritimlerden biri.
Hi-hat notaları iki kat daha sıktır, onaltılık notalar; bu yüzden ritim daha yoğun hissettirir.
Ziller birbirine bastırılmışken ses kısa ve sıkıdır; açtığınızda daha uzun ve daha gür çınlar.
Aynı ritim, sağ el ride zilinde: her vuruş net ve ayrıdır.
Normal vuruşların arasında trampete çok hafif vuruşlar. Davul notasında nota başının çevresinde parantezle gösterilirler.
Bir bölümün sonunda ritim durur ve davulcu trampetten ince toma, oradan floor toma yuvarlanır, sonra bas davulla birlikte bir crash'e iner.

Davul notası nasıl okunur

Bir baterinin çoğu parçasının belirgin bir perdesi yoktur; bu yüzden duyulan sese çevrilecek bir yazılı perde de yoktur. Bateri transpoze bir çalgı değildir ve olağan anlamda bir ses alanı yoktur. Davul müziği genellikle iki kısa dikey çizgiden oluşan nötr bir anahtarla yazılır; bu anahtar, her çizginin ya da aralığın bir perdeyi değil bir çalgıyı gösterdiğini söyler.

Davullar için içi dolu yuvarlak nota başları (●), ziller için × biçiminde nota başları kullanılır; ikisinin de sapı vardır. Hangi çalgının hangi çizgiye gideceğine dair sabit bir kural yoktur; Yamaha, her yazarın bunu biraz farklı yaptığına dikkat çeker. Bu yüzden davul partileri genellikle bir açıklama tablosuyla gelir. Percussive Arts Society, insanların net davul partileri yazmasına yardım etmek için Norman Weinberg'in Guide to Standardized Drumset Notation adlı rehberini yayımladı.

İşte bir üniversitenin vurmalı çalgılar tablosundan alınmış yaygın bir düzen. Bas davul birinci aralıkta, floor tom ikinci aralıkta, trampet üçüncü aralıkta, orta tom dördüncü çizgide, küçük tom dördüncü aralıkta. × başlarla: bagetle çalınan hi-hat beşinci çizgide, ride portenin üstündeki aralıkta, crash üstteki ilk ek çizgide ve ayakla çalınan hi-hat portenin altındaki aralıkta.

Birkaç işaret daha: + kapalı ya da boğuk, o açık ve çınlayan demektir; nota başının çevresindeki parantez ise çok hafif bir ghost note demektir. RH, LH, RF ve LF sağ el, sol el, sağ ayak ve sol ayak anlamına gelir. Bazen partide yalnızca “fill in” yazar, siz de doğaçlama bir fill çalarsınız; ya da dalgalı bir çizgiyle yalnızca “Bossa Nova” yazar, siz de kendi bossa nova ritminizi çalarsınız.

Yaygın bir düzen. Davullar, kalından inceye: bas davul, floor tom, trampet, orta tom, küçük tom.

Ziller × başlarla yazılır. Kalından inceye: ayakla çalınan hi-hat, bagetle çalınan hi-hat, ride, crash.

Dinleyin

Davul ne kadar büyükse ses o kadar kalındır: bas davul, floor tom, ince tom, sonra telleriyle hışırdayan trampet.
Kapalı hi-hat kısadır, açık hi-hat çınlar; ride vuruş vuruş nettir; crash çabuk sönen parlak bir şakırtıdır.
Trampet derisine bir vuruşu, çembere vurulan kuru bir tıkırtıyla karşılaştırın.
Bas davul ve trampet omurgayı oluşturur, hi-hat vuruşu daha küçük parçalara böler, bir crash de başlangıcı belirtir.

Tarihçe ve akrabaları

Bateriden önce bas davulu, trampeti ve zilleri çoğu zaman farklı kişiler çalardı. Vic Firth'ün zaman çizelgesi, davulcuların bütün bir vurmalı bölümünün işini tek başlarına yapmayı denemeye başladığı 1865'te, Amerikan İç Savaşı'ndan sonra başlar. İlk olarak double drumming geldi: ayak kullanmadan iki elin bas davul ile trampeti çalması.

Bateri 19. yüzyılın sonlarında Amerika Birleşik Devletleri'nde ragtime ve cazla birlikte ortaya çıktı. New Orleanslı davulcu Edward “Dee Dee” Chandler, belki de elleriyle trampet çalarken bas davulu basit bir ayak pedalıyla çalan ilk kişilerden biriydi ve sık sık başlangıç noktası olarak anlatılır; Smithsonian ise başkalarının bunu ondan önce yapmış olduğunu belirtir. Onun bilinen tek fotoğrafı, 1896'da John Robichaux'nun orkestrasıyla çekilmiştir ve köşedeki bas davulda bir pedal görünür.

1909'da William F. Ludwig yaylı bir bas davul pedalının patentini aldı. Güvenilir ve taşınması kolay olan pedal, setin sabit bir parçası oldu ve 1920'lere gelindiğinde standarttı. Hi-hat, yerde duran, küçük zilli, menteşeli bir çift tahtadan doğdu; bugün bildiğimiz hi-hat 1920'lerin sonundan 1930 civarına kadar biçimini aldı.

20. yüzyılın başında davulcular sete Çin davulları ekledi; 1930'lar civarında bunların yerini sehpalara takılan tomlar aldı. Gene Krupa, Avedis Zildjian ile birlikte çok daha ince ziller üzerinde çalıştı ve set için ilk crash ve splash zillerini yarattı. 1930'larda ve 1940'larda daha çok zil eklendi, birçok ses efekti düzeneği bırakıldı ve modern bateri biçimini aldı.

1940'larda Kenny Clarke ana tempo tutma işini ride ziline taşıdı ve solocuya cevap vermek için bas davula ve trampete beklenmedik vuruşlar serpiştirdi. Plastik davul derileri 1950'lerin ortasında geldi: Evans, onları 1956'da Chick Evans'ın icat ettiğini söyler; Remo ise ilk başarılı sentetik deriyi 1957'de piyasaya sürdüğünü ve 1960'ta patent aldığını söyler. Plastik deriler nemden ve sıcaklıktan etkilenmez, bu yüzden bakımları hayvan derisinden daha kolaydır.

Trampetin atası, Orta Çağ Avrupası'nın tabor davuludur. Daha büyük taborlar iki bagetle çalındı ve telleri alt deriye taşındı; böylece side drum (yan davul) oldu ve 14. yüzyıldan itibaren İsviçre piyadesiyle birlikte fifrelerin yanında yürüdü. Ziller Avrupa'ya 18. yüzyılda Osmanlı Türkiyesi'nden geldi. Zildjian'a göre Ermeni Avedis I, 1618'de Konstantinopolis'te alaşımı işlemenin gizli bir yolunu buldu ve bununla ziller yaptı; 1623'te padişah ona "zil ustası" anlamına gelen Zildjian adını verdi. Baterinin akrabaları arasında timpani, konga, bongo ve Hint tablası vardır.

1618 / 1623
Avedis I alaşım yöntemini bulur ve “zil ustası” anlamına gelen Zildjian adını alır (Zildjian'ın anlatısı)
18. yy
Ziller Avrupa'ya Osmanlı Türkiyesi'nden gelir
1865
İç Savaş'tan sonra davulcular bütün bir vurmalı bölümünü tek başına üstlenmeye başlar (double drumming)
1896
Bir orkestra fotoğrafında Dee Dee Chandler'ın bas davulunda bir pedal görünür
1909
Ludwig yaylı bir bas davul pedalının patentini alır
1927
Walberg ve Auge, bugünkü hi-hat'e yakın olan Charleston sehpasını piyasaya sürer
1930'lar
Krupa ve Zildjian set için ilk crash ve splash zillerini yaratır
1940'lar
Kenny Clarke ana tempo tutma işini ride ziline taşır
1950'lerin başı
Louie Bellson çift bas davulu ilgi odağına taşır
1956–1957
Plastik davul derileri ortaya çıkar (Evans ve Remo kendi anlatılarını verir)

Başlangıç ve bakım

Baget seçerken Yamaha, önce en ince çifti, sonra en kalın çifti sallamayı, sonra geriye doğru inmeyi ve hâlâ rahat gelen en kalın çifti seçmeyi önerir. Kalın bagetler daha ağır ve daha gür duyulur. Bugün bagetlerin çoğu hickory ağacındandır; akçaağaç daha hafiftir. Yuvarlak bir uç deriye her açıdan aynı şekilde değer; bu yüzden düzenli duyulur ve yeni başlayanlara uygundur. Naylon uçlar ahşaptan daha çok seker ve daha keskin duyulur.

Evde bir çalışma pediyle (pad) başlayabilirsiniz. Yamaha, oturup aynı anda ayaklarınızı da çalışabilmeniz için sehpalı olanı önerir ve kendi kauçuk pedinin sağlam olduğunu söyler; file (mesh) pedler gerilebilir ama kullandıkça yavaş yavaş gevşer ve arada bir değiştirilmeleri gerekir.

Davullar genellikle do-re-mi'ye göre akort edilmez. Her davulu, iyi çınlayana ve hoşunuza giden sesi verene kadar, derinin her yerinde aynı perdeyle akort edersiniz. Önce bütün vidaları parmakla sıkılabildiği kadar çevirin, sonra bir akort anahtarıyla, araba tekerleğinin somunları gibi çaprazlama bir sırayla azar azar sıkın ki deri kırışmasın.

İki deriyi akort etmenin tek bir doğru yolu yoktur; istediğiniz sese bağlıdır. Yamaha'ya göre aynı gerginlikteki iki deri uzun çınlar ama çok gür değildir; üst deriden daha gevşek bir alt deri daha kısa bir çınlama ve daha güçlü bir vuruş verir, daha gergin bir alt deri ise daha gür ve daha uzun bir ses verir.

Çaldıktan sonra davulları silin; özellikle paslanabilen metal kısımları ve sıkışabilen vida dişlerini.
Davul derileri aşınır. Deriyi gevşetin: bagetin değdiği yerde çukurlar görüyorsanız değiştirme zamanı gelmiştir. Çok çalışan davulcular derileri yaklaşık altı ayda bir değiştirir. İlk seferde bir müzik mağazasından ya da deneyimli bir davulcudan size göstermesini isteyin.
Trampet telleri de aşınır: çok çalan davulcularda yaklaşık altı ayda bir ile yılda bir arası. Teller birbirinden açılmaya başladıysa zamanı çoktan gelmiştir.
Yeni zillerin şeffaf bir koruyucu kaplaması vardır; kuru, yumuşak bir bez yeterlidir. Zil cilası kullanırsanız talimatlarına uyun, hepsini silin ve abartmayın: yüzeydeki oyukları cilalayıp yok etmek sesi değiştirir.
Çatlamış bir zili bir uzman mağazaya götürmek en iyisidir; tamirden sonra bile sesi biraz farklı olur.
Bagetler sürekli elinizden fırlıyorsa kaydırmaz bant (grip tape) ya da tutuş mumu (grip wax) deneyin.

Piyano sesi: Salamander Grand Piano, Alexander Holm (CC BY 3.0).