Bas gitar: parçaları, nasıl ses çıkarır ve nasıl çalınır

Bas gitarla tanışın

Elektro bas da denen bas gitar, elektrikle gürleştirilen telli bir çalgıdır. Genellikle 4 ile 6 arasında kalın teli vardır. Yamaha'nın açıklamasına göre, kontrbasın kalın ses bölgesini gitar çalar gibi, yay yerine telleri çekerek çalabilmeniz için tasarlanmıştır.

Basların çoğu 4 tellidir ve yeni başlayanlar için olağan seçim budur. 5 telli bas genellikle daha kalın bir B teli ekler; 6 telli bas hem kalın bir B hem de ince bir C teli ekler. Basların çoğu perdelidir, ama perdesiz (fretless) basların klavyesi, kontrbas ya da keman gibi düzdür.

En yaygın tel boyu (üst eşikten köprüye) 34 inçtir, yaklaşık 86 cm; 5 ve 6 telli baslar çoğu zaman 35 inç kullanır. Kısa tel boylu (short-scale) baslar yaklaşık 30 inçtir (yaklaşık 76 cm). Bas gövdelerinin çoğu masif tahtadır, ama içi boş ve yarı boş baslarla elektro-akustik baslar da vardır.

Bazı baslar pasiftir ve güç istemez. Aktif baslar güç ister; bu güç genellikle çalgının içindeki bir pilden gelir (9 voltluk pil yaygındır) ve çoğu zaman bas, orta ve tiz ton düğmeleri vardır.

Aile

Gitar ailesi (çekilerek çalınan teller)

Sınıflandırma

Elektro-akustik kordofon (MIMO 513, elektro gitar gibi sınıflanır)

Ses alanı

E1'den yaklaşık G4'e (4 tel, 24 perde)

Anahtar

Fa anahtarı

Transpozisyon

Yazıldığından bir oktav kalın duyulur

En yaygın tel boyu

34 inç (yaklaşık 86 cm)

Bas gitarın parçaları

Bas telleri gitar tellerinden çok daha kalındır, çünkü çok daha kalın seslere akort edilirler. Kalın teller sapı ve gövdeyi güçlü biçimde çeker; bu yüzden bir basın genellikle gitara göre biraz daha büyük bir gövdesi, daha kalın bir sapı, daha uzun bir tel boyu ve daha büyük metal parçaları vardır.

Bas tellerinin çelik bir özü vardır ve bu öz çelik ya da nikel telle sarılır. Düz sarımlı (flatwound) tellerin yüzeyi pürüzsüzdür ve sesi sıcaktır; yuvarlak sarımlı (roundwound) teller daha pürüzlü hissettirir ve daha parlak duyulur.

Bazı parçalar çalgının içinde ya da arkasında olduğu için resimde görünmez; numaraları yalnızca kabaca nerede olduklarını gösterir.

12345678910

1. 1
   Kafa headstock

   Sapın geniş üst ucu; teller burada akort makinelerine bağlanır.

2. 2
   Akort makineleri tuning machines

   Bir teli germek ya da gevşetmek için çevrilir; çekişi değiştirmek perdeyi değiştirir.

3. 3
   Üst eşik nut

   Her teli sapa yönlendiren, sert plastikten ya da kemikten oyuklu bir şerit.

4. 4
   Sap ve truss rod neck / truss rod

   Tuttuğunuz uzun kol; içindeki metal bir çubuk onun eğilmesini ya da burulmasını önler.

5. 5
   Klavye fretboard

   Gül ağacı, akçaağaç ya da abanoz gibi bir ağaçtan ince bir şerit; bir yandan öbür yana hafifçe kavislidir.

6. 6
   Perdeler frets

   Sapı yarım seslere bölen metal şeritler; basların çoğunda 21, 22 ya da 24 tane bulunur.

7. 7
   Gövde body

   Her şeyi bir arada tutar; iyi masif gövdeler çoğu zaman kızılağaç, akçaağaç, bataklık dişbudağı (swamp ash) ya da maundur.

8. 8
   Manyetikler pickups

   Tel titreşimini elektrik sinyaline çeviren manyetik parçalar; basların çoğunda iki tane vardır.

9. 9
   Köprü ve alt eşikler bridge & saddles

   Tellerin uçlarını tutar; alt eşikler tel yüksekliğini ve sapın yukarısındaki akort doğruluğunu ayarlar.

10. 10
    Düğmeler ve çıkış jakı controls & output jack

    Ses ve ton düğmeleri; jaka takılan kablo sinyali amfiye taşır.

Ses nereden gelir

Bir teli çektiğinizde çok hızlı biçimde ileri geri salınır. Daha uzun, daha ağır ya da daha gevşek bir tel daha yavaş titreşir ve daha kalın bir nota verir. Bir atlama ipini düşünün: uzun, ağır bir ip yavaş döner, kısa ve gergin bir ip ise hızla şaklar.

Bas, gürleşmek için içi boş bir kutuya güvenmez. Her manyetik, çok ince telden bir bobinle sarılmış bir mıknatıstır. Çelik ya da nikel tel manyetiktir; bu yüzden hareket ettikçe bobinden geçen manyetizmayı değiştirir ve bu da telle aynı ritimde dalgalanan küçücük bir elektrik gerilimi oluşturur. Biraz bisiklet dinamosu gibi çalışır: bir mıknatısı bir bobinin yakınında hareket ettirmek elektrik üretir. Kablo bu sinyali amfiye taşır, amfi de onu gürleştirir.

Tek bobinli bir manyetik çevresindeki şebeke elektriğinden gelen bir uğultuyu da alabilir. Humbucker manyetik, ters yönlere sarılmış iki bobin kullanır; böylece uğultu birbirini yok eder. Bölünmüş bobinli (split-coil) manyetiğin biri ters kutuplu iki ayrı yarısı vardır: tek bobinliye yakın duyulur ama humbucker gibi sessiz kalır.

Teli nerede çektiğiniz tınıyı değiştirir. Telin ortasına yakın çekmek (idealleştirilmiş bir modelde) daha az tiz üst ses ve yuvarlak bir ses verir; köprüye daha yakın çekmek daha çok tiz üst ses ekler ve daha parlak duyulur. Manyetikler de aynı şekilde çalışır: sapa yakın olan yuvarlak ve derin, köprüye yakın olan daha keskin duyulur. Aynı sesle “uuu” ile “iii” demek gibidir.

Deneyin: Açık bir kutunun üzerine bir lastik bant gerin. Onu ortasından, sonra tam kenarın yanından çekin. Ortası daha yuvarlak, kenara yakın yer daha ince ve parlak duyulur. Sonra bandı yarı yerinden aşağı bastırıp yeniden çekin: kısa kalan kısım daha ince duyulur.

Nasıl çalınır

Ayakta çalarken basın doğru çalma konumunda sabit durması için askı takın ve askının sağlamca bağlı olduğundan emin olun. Bir el telleri çeker; öbür el telleri perdelere bastırır. (Sağ elini kullanan biri genellikle sağ eliyle çeker.)

Teli çalmanın üç ana yolu vardır. Parmaklarla çekmek en yaygın olanıdır ve çoğu basçı işaret ve orta parmakla başlar; gürlükte ve tonda pek çok değişiklik sağlar. Pena her notanın başlangıcını daha parlak ve biraz daha pürüzlü yapar; Paul McCartney, Duff McKagan ve David Ellefson pena kullanan basçılar arasındadır. Slap (başparmağın yan tarafıyla sapın alt ucuna yakın bir yerde tele vurmak) ve pop (bir teli işaret parmağıyla yukarı çekip bırakmak), olağan çekmeden daha parlak ve daha vurmalı duyulur.

Perdeyi değiştirmek için başka bir perdeye ya da başka bir tele basın; her perde bir yarım ses daha incedir. Perdeye basan el kendi başına da ses çıkarabilir: hammer-on, bir parmağın tele çekiç gibi inip teli çekmeden yeni bir nota çıkarmasıdır. Slide, tele basarken parmağı tel boyunca kaydırmaktır. Teli bastırmadan, 12. perdenin tam üstünden hafifçe dokunup çekmek, çan gibi bir doğal flajole verir.

Bir grupta bas ve davul ritim bölümünü oluşturur; bu yüzden bas davulla “kenetlenmelidir”. İyi bir ilk kalıp, bas davulla (kick) birlikte kalın bir kök nota ve trampetle birlikte bir oktav yukarıdaki kök notadır. Walking bass, akorların kök notalarını geçiş notalarıyla birbirine bağlar; blues ve cazdan gelen bir tarzdır. Bas partisi gitar partisinden daha “tutumludur”: dolgu (fill) cümlelerinin grooveyi bozmasına izin vermeyin; birçok iyi dolgu, bir sonraki ölçünün birinci vuruşunda kök notaya iner.

• Boş telHiçbir perdeye basmadan çekin: bütün tel üst eşikten köprüye kadar titreşir. Bu, en kalın teldir: E1.
• Bir perdeye basmakÖnce boş G teli, sonra aynı tel 14. perdeye basılı: titreşen kısım daha kısadır, bu yüzden nota 14 yarım ses daha incedir (A3).
• Teller arasında geçişA telinden D teline geçin: her komşu tel bir tam dörtlü daha incedir.

Ses alanı ve yazılış

Bas, fa anahtarıyla yazılır, ama tıpkı kontrbas gibi yazıldığından bir oktav kalın duyulur. Örneğin fa anahtarı portesinin altındaki birinci ek çizgide yazılan nota E2'dir, ama boş E teli aslında E1 olarak duyulur.

Standart akort E–A–D–G'dir (Mi–La–Re–Sol); gitarın en kalın dört telinden bir oktav aşağıdadır. Bu yüzden gerçek perdeler E1 (yaklaşık 41,2 Hz), A1 (55 Hz), D2 (yaklaşık 73,4 Hz) ve G2'dir (98 Hz). Her tel, altındakinden bir tam dörtlü yukarıdadır.

Her perde bir yarım ses eklediği için en ince nota sapın kaç perdesi olduğuna bağlıdır: 20 perde D♯4'e, 21 perde E4'e, 22 perde F4'e ve 24 perde G4'e ulaşır. Kalın B telli 5 telli bir bas B0'a (yaklaşık 30,9 Hz) kadar iner. 6 telli bir basta ince C teli C3'tür (G2'nin bir tam dörtlü üstü olarak hesaplanmıştır). En kalın notalar kulaklıkla ya da daha büyük hoparlörlerle daha net duyulur.

Dinleyin

• Dört boş tel: E1 A1 D2 G2En kalından en inceye; her adımın aynı uzaklıkta, bir tam dörtlü olduğuna dikkat edin.
• En kalın nota: E1Saniyede yaklaşık 41 titreşim. Net duymak için kulaklık ya da daha büyük bir hoparlör kullanın.
• A1 ve A3: iki oktav araylaA1 saniyede 55 kez, A3 ise 220 kez titreşir: dört kat hızlı, ama ikisinin nota adı aynıdır.

Tarihçe ve akrabalar

Kontrbas büyüktür ve taşıması zordur; üflemeli bakır çalgılar, bateriler ve elektro gitarlarla gittikçe gürleşen gruplarda duyulması da gittikçe zorlaştı. 1930'larda Amerikalı müzisyen ve mucit Paul Tutmarc bir elektro bas geliştirdi. Audiovox Model 736'sı 1930'ların ortasında (1935–1936 dolaylarında) satışa çıktı: masif kara ceviz gövdesi, dört teli, bir manyetiği ve 16 perdesi vardı; perdeler akortlu çalmayı kolaylaştırıyordu.

Ekim 1951'de Fender, Leo Fender'ın Precision Bass'ını üretmeye başladı; bu, ticari olarak başarılı ilk elektro bastı. Düz kesilmiş dişbudak gövdesi, 20 perdeli tek parça akçaağaç sapı, bir manyetiği ve Leo Fender'ın uzun denemelerden sonra kararlaştırdığı 34 inçlik tel boyu vardı. Fender'a göre bu bas, basçılara kontrbasta olmayan bir şey veriyordu: perdelerin kesinliği ve bunun yanında ses yükseltmenin gürlüğü. Lionel Hampton'ın grubundaki basçı onu ilk çalanlardan biriydi; 1952 baharında New York'ta eleştirmen Leonard Feather “bir bas duydu ama bir basçı göremedi.” 1957'de bölünmüş bobinli bir manyetik ve yeni bir kafa aldı; bu tasarım bugün de kullanılıyor.

Başka baslar da ardından geldi: bir uç pimi üzerinde dik bile durabilen kısa tel boylu Gibson Electric Bass (1953); daha ince saplı ve iki manyetikli Fender Jazz Bass (1960); Fender'ın ilk beş telli bası olan ve beşinci teli ince bir C olan Bass V (1965); ve satış için yapılan ilk perdesiz baslardan biri olan Ampeg AUB-1 (1966). Tanınmış basçılar arasında James Jamerson, Paul McCartney, Jaco Pastorius (perdesiz), Carol Kaye ve slap tekniğini icat ettiği sıkça söylenen Larry Graham vardır.

Yakın akrabaları kontrbas (aynı akort, yayla da çalınabilir), elektro gitar (aynı tür manyetikler; basın dört teli gitarın en kalın dört telinden bir oktav aşağıdadır) ve elektro-akustik bastır.

1. y. 1935–1936
   Paul Tutmarc'ın Audiovox Model 736'sı satışa çıkar
2. 1951
   Fender Precision Bass: ticari olarak başarılı ilk elektro bas
3. 1953
   Gibson Electric Bass, kısa tel boylu, keman biçimli bir bas
4. 1957
   Precision Bass bölünmüş bobinli manyetik alır
5. 1960
   İki manyetikli Fender Jazz Bass
6. 1965
   Fender Bass V, Fender'ın ilk beş telli bası (ince C)
7. 1966
   Ampeg AUB-1, satış için yapılan ilk perdesiz baslardan biri

Başlangıç ve bakım

Bütçenize ve ne çalmak istediğinize karar verin, sonra alabileceğiniz en iyi bası alın: iyi bir çalgıyla öğrenmek daha kolaydır. Yamaha da Fender da 4 telliyle başlamayı önerir; Yamaha ayrıca perdeli bas önerir, çünkü perdesiz basta akortlu çalmak daha zordur. Yaşınız küçükse ya da elleriniz küçükse yaklaşık 30 inçlik kısa tel boylu bir bas deneyin. Sapın biçimi sesi değiştirmez, yalnızca eldeki hissi değiştirir; bu yüzden seçmeden önce birkaçını elinize alın.

Basın yanında bir askıya, bir kabloya, bir amfiye ve elektronik bir akort aletine ihtiyacınız vardır. Elektro basın gerçek sesini duyabilmeniz için bir amfi gerekir.

Teller fazla yüksekse bas zor çalınır; fazla alçaksa cızırtılı, metalik bir ses alırsınız. Cızırtı, kalkmış bir perdeden ya da yukarı doğru kambur yapmış bir saptan da gelebilir: tel yüksekliğini kendiniz ayarlayabilirsiniz, ama bu ikisi için tamirhaneye gitmek gerekir. Sapın yukarısındaki notalar akortsuzsa 12. perdedeki flajoleyi 12. perdeye basılarak çalınan notayla karşılaştırın ve alt eşiği ayarlayın (kullanım kılavuzunuzu izleyin, emin değilseniz bir dükkâna danışın).

• Bası doğrudan güneş ışığından, ısıdan ve nemden uzak tutun ve asla arabada bırakmayın.
• Çaldıktan sonra telleri, sapı ve köprüyü tüy bırakmayan bir bezle silin. Yumuşak bir bezle temizleyin; tiner, çözücü, temizlik sıvısı ya da kimyasal ıslak mendil kullanmayın.
• Çalmadığınızda sağlam bir sehpaya ya da kutusuna koyun; kırık sapların çoğu düşme ya da çarpmadan olur.
• Telleri birer birer değiştirin ve bir sonrakine geçmeden önce her yeni teli akort edin, çünkü sap büyük bir gerilim altındadır.
• Eski bir teli kesmeden önce iyice gevşetin: gerginliğin birden boşalması sapa zarar verebilir. Telleri değiştirirken ya da ayarlarken yüzünüzü uzak tutun, çünkü bir tel kopabilir.
• Parmağınızı her telin altından geçirin: kir, pas ya da perdelerin aşındırdığı düz yerler hissediyorsanız ya da tel artık doğru perdeye gelmiyorsa değiştirme zamanı gelmiştir.
• Aktif bas pille çalışır; pile göz kulak olun ve uzun süre çalmayacaksanız pili çıkarın. Pasif bas pil istemez.
• Truss rod'u daha önce hiç ayarlamadıysanız bu işi bir dükkâna bırakmanız en iyisidir.

Keşfetmeye devam edin

• Telli çalgılarBir tel titreştiğinde ses çıkar. Keman ailesinin, gitarların ve arpların nasıl çalıştığını ve tele basmanın notayı neden değiştirdiğini öğrenin.
• KemanKemanla tanışın: G D A E telleri, reçineli yayın teli nasıl şarkı söylettiği, nasıl çalındığı ve G3'ten başlayan sesi.
• ViyolonselKeman ailesinin pes, sıcak sesi: yay teli nasıl şarkı söyletir, onunla nasıl oturulur ve C G D A telleri.
• Akustik gitarNaylon telli klasik ve çelik telli folk gitarlar: parçalar, sesin kaynağı, çalma ve aralarındaki farklar.
• Elektro gitarElektro gitar tel titreşimini amfi için elektriğe çevirir. Manyetiklerin işleyişini ve distorsiyonun nedenini öğrenin.
• UkuleleMadeira ve Hawaii'den gelen dört telli küçük bir gitar. Parçaları, G telinin neden C'den tiz olduğu ve akor çalmak.