İcra işaretleri: ne kadar güçlü, ne kadar hızlı, nereye

Notalar size hangi sesleri çalacağınızı söyler. Çevrelerindeki işaretler ise nasıl çalacağınızı: hafif mi güçlü mü, yavaş mı hızlı mı, kesik mi bağlı mı. Bazı işaretler sizi geri ya da ileri gönderen oklardır, tıpkı bir harita gibi. Her işareti duymak için düğmelere basın, sonra haritayı parmağınızla izleyin.

7 Ekim 2026'da gözden geçirildi

Bu derste

Nüanslar: ne kadar güçlü

Ne kadar hafif ya da güçlü çaldığınıza nüans denir. İki ana harf piano (hafif) için p ve forte (kuvvetli) için f'dir. Önüne mezzo (yarım, orta) için m koyarsanız ara basamakları elde edersiniz: mp orta hafif, mf orta kuvvetli demektir. Daha ileri gitmek için harfi ikiler: pp çok hafif, ff çok kuvvetli demektir.

Yani hafiften güçlüye merdiven pp, p, mp, mf, f, ff'dir. Bunlar bir ses ölçerdeki sabit sayılar değildir. Birbirleriyle karşılaştırılırlar: bir trompetin p'si yine de bir gitarın p'sinden daha güçlüdür. Önemli olan, p'nin mf'den daha hafif, f'nin de daha güçlü olmasıdır.

Hafif çalınan kısa bir ezgi.
Aynı ezgi kuvvetli çalınıyor.
Merdiveni tırmanan tek bir akor: pp, p, mp, mf, f, ff.

Deneyin: “günaydın” sözünü önce p, sonra mf, sonra f söyleyin. Aynı sözler, üç nüans.

Giderek güçlenmek ve hafiflemek

Müzik gürlüğünü çoğu zaman azar azar değiştirir. Crescendo (cresc.) giderek güçlen demektir. Decrescendo ya da diminuendo (decresc., dim.) giderek hafifle demektir. Kelimeler yerine notaların altında uzun bir çatal da görülebilir: açılan çatal (uzatılmış bir < gibi) güçlenmek için, kapanan çatal (uzatılmış bir > gibi) hafiflemek için.

Uzun çatalı tek bir notanın üstündeki küçük > işaretiyle karıştırmayın. O küçük işaret bir aksandır; onu biraz aşağıda duyacaksınız. Gürlükle ilgili diğer İtalyanca kelimeler “İtalyanca terimler” dersindedir.

Ezgi hafif başlıyor ve sona doğru güçleniyor.
Aynı ezgi güçlü başlıyor ve sönüyor.

Tempo: ne kadar hızlı

Baştaki bir tempo kelimesi vuruşun ne kadar hızlı gittiğini söyler. Largo çok ağır ve geniş, Andante yürüyüş hızında, Moderato orta, Allegro çabuk ve canlı, Presto ise çok hızlıdır. Birçok eserde ♩ = 92 gibi bir sayı da basılıdır; bu dakikada 92 vuruş (BPM) demektir.

Kabaca yol gösterenler şunlardır: Largo yaklaşık 40–60 BPM, Andante yaklaşık 76–108, Moderato yaklaşık 108–120, Allegro yaklaşık 120–156, Presto yaklaşık 168–200. Kitaplar ve metronomlar biraz farklı sayılar verir ve her eserin kendine özgü bir havası vardır. Aşağıda aynı kısa cümle dört hızda çalınıyor. Hızlı olanlar, oturduğunu duyabilmeniz için onu birden fazla kez çalar.

Bazı kelimeler hızı yol boyunca değiştirir. Ritardando (rit.), yavaş yavaş duran bir bisiklet gibi giderek yavaşla demektir; a tempo ise önceki hıza dön demektir. Tam liste “İtalyanca terimler” dersindedir.

Cümle 50 BPM'de: ağır ve geniş.
Aynı cümle 92 BPM'de, yürüyüş hızında (iki kez çalınıyor).
Aynı cümle 138 BPM'de: çabuk ve canlı (iki kez çalınıyor).
Aynı cümle 184 BPM'de: çok hızlı (üç kez çalınıyor).
İki kez çalınıyor: ikinci seferde son ölçü giderek yavaşlıyor.

Deneyin: metronomu önce 60'a, sonra 92'ye, sonra 138'e ayarlayın ve her birinde yerinizde yürüyün. Hangisi Andante gibi hissettiriyor?

Kesik ya da bağlı: staccato ve legato

Bir notanın üstündeki ya da altındaki küçük bir nokta staccato demektir: notayı kısa ve ayrık, ardından küçük bir sessizlikle çalın; baloncukları tek tek patlatmak gibi. Birkaç farklı notanın üstündeki eğri çizgi ise bir legato bağıdır: onları legato, yani aralarında boşluk olmadan akıcı biçimde bağlı çalın; kalemi kaldırmadan bir çizgi çekmek gibi.

Legato bağı bağa benzer, ama aynı şey değildir. Bağ, aynı perdedeki iki notayı daha uzun tek bir sese birleştirir (“Ritim ve nota süreleri” dersine bakın). Legato bağı ise farklı notaları birleştirir ve onları akıcı biçimde bağlamanızı söyler. Aynı ezgiyi iki biçimde de dinleyin.

Her nota boşluk olmadan bir sonrakine akıyor.
Aynı ezgi kısa, sekip duran notalar ve küçük sessizliklerle.

Aksanlar ve fermata

Aksan, yani bir notanın üstündeki ya da altındaki küçük bir >, o notayı komşularından daha güçlü çalın demektir; bir cümlede tek bir kelimeyi daha yüksek sesle söylemek gibi. Aksanlar bir ezginin hissini değiştirebilir. Örnekte her ölçüdeki sekiz hızlı notanın 1., 4. ve 7. notalarına aksan konmuştur; bu yüzden onları 3 + 3 + 2'lik gruplar halinde duyarsınız.

Fermata 𝄐 (Türkçede korona da denir), altında nokta olan bir kavis, bu notayı (ya da esi) yazılandan daha uzun tutun demektir. Ne kadar uzun olacağına çalıcı ya da şef karar verir. Bir videoyu en sevdiğiniz anda durdurup sonra yeniden oynatmaya basmak gibidir.

Hızlı notalar, hepsi aynı güçte.
Aynı notalar, her ölçünün 1., 4. ve 7. notasında aksanla.
Baştan sona tempoda çalınan bir ezgi.
Aynı ezgi: 2. ölçüdeki ince nota daha uzun tutuluyor, sonra vuruş devam ediyor.

Tekrar işaretleri, 1. ve 2. bitiş

Kâğıttan tasarruf etmek için müzik aynı ölçüleri iki kez basmaz. Tekrar işareti, yani kalın bir çift ölçü çizgisinin yanındaki iki nokta (𝄇), şunu söyler: geri dönün ve bu bölümü yeniden çalın. Eşleşen başlangıç işaretine (𝄆), o yoksa en başa dönersiniz.

Bazen bölüm ikinci seferde farklı biter. 1. ve 2. diye işaretlenmiş parantezler 1. ve 2. bitişi gösterir. İlk seferde 1. bitişi çalın ve geri dönün. İkinci seferde 1. bitişi atlayın ve doğrudan 2. bitişe geçin. Örnekte harita şöyledir: 𝄆 A ölçüsü, B ölçüsü, [1. bitiş 1] 𝄇 [2. bitiş 2]. Yani A, B, 1. bitiş, sonra A, B, 2. bitiş duyarsınız.

A, B, 1. bitiş (geri götürür), A, B, 2. bitiş (kapatır).

D.C., D.S., Fine ve Coda: okları izleyin

D.C. (da capo) başa dönün demektir. D.S. (dal segno) 𝄋 işaretine dönün demektir. Yanlarında nerede duracağınızı söyleyen bir kelime bulunur: al Fine, Fine kelimesine kadar çalın ve orada durun demektir. al Coda ise “To Coda” 𝄌 işaretine kadar çalın, sonra ileriye, aynı işaretle başlayan bitiş bölümü olan Coda'ya atlayın demektir.

1. örnek, D.C. al Fine. Haritada dört ölçü vardır: 1, 2 (Fine), 3, 4 (D.C. al Fine). 1, 2, 3, 4'ü çalarsınız, başa dönersiniz, 1 ve 2'yi yeniden çalarsınız ve Fine'de durursunuz. 2. örnek, D.S. al Coda. Harita şöyledir: giriş, 𝄋 2. ölçü, 3. ölçü (To Coda 𝄌), 4. ölçü (D.S. al Coda), sonra Coda. Giriş, 2, 3, 4'ü çalarsınız, 2 ve 3 için işarete dönersiniz, sonra Coda'ya atlarsınız.

Bilinmesi gereken bir alışkanlık: D.C. ya da D.S. ile geri döndüğünüzde, müzik ya da şef aksini söylemedikçe çalıcılar ikinci geçişte genellikle tekrar işaretlerini atlar ve yalnızca son bitişi çalar.

1, 2, 3, 4. ölçüler, sonra 1 ve 2 için başa dönüş ve Fine'de dur.
Giriş, 2, 3, 4, 2 ve 3 için işarete dönüş, sonra Coda'ya atla.

Deneyin: yeni bir eseri çalmadan önce yolu parmağınızla izleyin. Önce her tekrar işaretini, bitiş parantezini, 𝄋, Fine ve 𝄌 işaretini bulun, sonra çal düğmesine basıp okları izleyin.

Piyano sesi: Salamander Grand Piano, Alexander Holm (CC BY 3.0).