Nota adları: müziğin yedi adı

Haftanın günleri gibi yedi ad

Türkiye'de notaları günlük hayatta Do Re Mi Fa Sol La Si diye adlandırırız. Bu notaların bir de uluslararası adları vardır: alfabenin ilk yedi harfi, A B C D E F G. Do = C olduğu için sıralamaya C'den başlarız: C D E F G A B, yani Do Re Mi Fa Sol La Si. Bu sitedeki araçlar, akor sembolleri ve çoğu uygulama bu harf adlarını kullanır.

B'den (Si) sonra yeniden C (Do) gelir, tıpkı pazardan sonra yeniden pazartesinin gelmesi gibi. Yeni C, eskisiyle aynı nota gibi duyulur, yalnızca daha incedir. Bunu bir adamla bir çocuk aynı şarkıyı birlikte söylediğinde duyabilirsiniz: tek bir ezgi gibi duyulur ama çocuğun sesi tam bu mesafe kadar incedir.

Bir C'den bir sonraki C'ye kadar olan mesafeye oktav denir. Latince "octo" sekiz demektir; ahtapotun İngilizce adı olan "octopus" da sekiz kolundan gelir. Yalnızca yedi ad var, neden sekiz? Çünkü iki C'yi de sayarız: C D E F G A B C. Bir pazartesiden sonraki pazartesiye kadar saymak gibidir: iki pazartesiyi de sayarsanız sekiz gün eder.

Piyanoda C (Do) nasıl bulunur

Siyah tuşlara bakın. Gruplar halindedirler: ikisi bir arada, sonra üçü bir arada, sonra yine iki, yine üç, klavyenin sonuna kadar.

C, her ikili siyah tuş grubunun hemen solundaki beyaz tuştur. İki siyah tuşu küçük bir çatı gibi düşünün; C de evin sol tarafındaki kapıdır.

C'yi bulduktan sonra sağa doğru beyaz tuşlar D E F G A B'dir, sonra bir sonraki C gelir.

Deneyin: yukarıdaki klavyede bütün C'lere dokunun. Hepsi birbirine benzer, yalnızca daha ince ya da daha kalın duyulur.

Do Re Mi: şarkı söylerken kullanılan adlar

Şarkıcılar çoğu zaman harfler yerine heceler kullanır, çünkü heceleri söylemek daha kolaydır: Do Re Mi Fa Sol La Si (bazı ülkelerde Si yerine Ti denir).

Türkiye'de Do her zaman C'dir; yani Do Re Mi, C D E'nin günlük adıdır. Buna "sabit Do" denir. Bazı ülkelerde ve özellikle bazı şan ve solfej derslerinde ise Do, majör bir şarkının "ev" notasıdır (şarkının bitmiş hissettirdiği nota), o nota hangisi olursa olsun. Buna "hareketli Do" denir. Her iki yol da yaygındır; öğretmeniniz ya da kitabınız hangisini kullandığını size söyleyecektir.

Siyah tuşlar: diyez ♯ ve bemol ♭

Siyah tuş, adını yanındaki beyaz tuştan alır. Diyez ♯ "hemen bir sonraki, daha ince tuş" demektir: C'nin hemen sağındaki siyah tuş C♯'dir (Do diyez). Bemol ♭ "hemen bir önceki, daha kalın tuş" demektir: D'nin hemen solundaki siyah tuş D♭'dir (Re bemol).

Yani C♯ ile D♭ iki adı olan aynı tuştur, tıpkı hem gerçek adı hem de lakabı olan bir arkadaş gibi. Hangi adı kullanacağımız etrafındaki müziğe bağlıdır.

İki yerde aradaki siyah tuş yoktur: E–F (Mi–Fa) ve B–C (Si–Do). Bu beyaz tuşlar zaten yan yanadır, bu yüzden E♯ ile F aynı tuştur, B♯ ile C de aynıdır. Bu adları sık görmezsiniz ama artık neden var olduklarını biliyorsunuz. (Ters yönde de aynısı geçerlidir: F♭ E'dir, C♭ de B'dir.) Bazı dizilerde çift diyez 𝄪 (iki tuş daha ince) ya da çift bemol 𝄫 (iki tuş daha kalın) bile görebilirsiniz: F𝄪, G tuşunda çalınır.

Natürel işareti ♮ diyezi ya da bemolü iptal eder ve notayı yeniden kendi beyaz tuşuna getirir.

Harflerden sonraki sayılar: kaçıncı kat?

Piyanoda birçok C vardır; hangisini kastettiğimizi söylemek için harfin yanına bir sayı ekleriz, tıpkı yüksek bir binanın katları gibi. Piyanonun ortasına yakın olan C, C4'tür ve orta Do (orta C) diye de anılır (bazı klavyeler ve uygulamalar ona C3 der). Üstündeki C, C5; altındaki C3'tür.

Sayı her C'de bir artar: B3'ten hemen sonraki tuş C4'tür. Orta Do'nun üstündeki A (La), A4'tür. Saniyede 440 kez titreşir; orkestralar ve akort aletleri onu ortak akort notası olarak kullanır.

Dünyada nota adları

Notalar her yerde aynıdır ama adları ülkeden ülkeye değişir. Aşağıda Türkiye'de kullanılan adları ve kitaplarda, videolarda karşılaşabileceğiniz birkaç başka sistemi görebilirsiniz.

Almancada B, İngilizcenin B♭ dediği notadır (Si bemol); beyaz B tuşunun (Si) adı ise H'dir. Almanca bir kitapta H görürseniz B, yani Si diye düşünün.

Küçük test: bu tuşun adı ne?

Klavyede bir tuş yanar. Adını seçin. Yardım için ikili ve üçlü siyah tuş gruplarına bakın.