Μελωδία: πώς φτιάχνεται ένας σκοπός
Η μελωδία είναι το κομμάτι που σιγοτραγουδάτε: μία νότα μετά την άλλη, η καθεμία με το δικό της τονικό ύψος και τη δική της διάρκεια. Οι καλές μελωδίες δεν είναι τυχαίες. Έχουν σχήμα, μικρές ιδέες που επιστρέφουν, σημεία για ανάσα και μια στιγμή που μοιάζει με την κορυφή του λόφου. Ακούστε κάθε ιδέα και μετά δοκιμάστε να γράψετε τέσσερα δικά σας μέτρα.
Σε αυτό το μάθημα
Η μελωδία είναι μια γραμμή με σχήμα
Τραβήξτε μια γραμμή που περνά από τις νότες μιας μελωδίας και παίρνετε το σχήμα της, που λέγεται περίγραμμα. Κάποιες μελωδίες ανεβαίνουν σαν σκάλα, κάποιες γλιστρούν προς τα κάτω, και πολλές ανεβαίνουν και μετά κατεβαίνουν σαν καμάρα ή σαν κύμα.
Το σχήμα αλλάζει το συναίσθημα. Μια μελωδία που ανεβαίνει συνέχεια και σταματά ψηλά ακούγεται ενθουσιασμένη, σαν να μην έχει τελειώσει ακόμη. Μια μελωδία που ανεβαίνει και μετά ξανακατεβαίνει ακούγεται ήρεμη και ολοκληρωμένη, σαν να πετάτε μια μπάλα και να την ξαναπιάνετε.
- Μια μελωδία που ανεβαίνει ως πάνω και σταματά ψηλά, σαν να περιμένει ακόμη.
- Μια μελωδία που ανεβαίνει στην κορυφή και μετά γυρίζει σπίτι.
Βήματα και άλματα
Όταν μια μελωδία πηγαίνει στην επόμενη νότα της κλίμακας, όπως από Ντο σε Ρε, αυτό είναι βήμα. Όταν προσπερνά νότες, όπως από Ντο σε Σολ, αυτό είναι άλμα. Τα βήματα ακούγονται ομαλά και τραγουδιούνται εύκολα. Τα άλματα ακούγονται τολμηρά και λαμπερά, και τραβούν την προσοχή σας.
Οι περισσότερες μελωδίες που τραγουδιούνται εύκολα χρησιμοποιούν κυρίως βήματα και λίγα άλματα. Το γνωστό θέμα της «Ωδής στη Χαρά» από την Ένατη Συμφωνία του Μπετόβεν κινείται σχεδόν ολόκληρο με βήματα. Το «Twinkle, Twinkle, Little Star» («Λάμπε, λάμπε, αστεράκι»), μια γαλλική μελωδία που πρωτοτυπώθηκε το 1761, ανοίγει με ένα άλμα από το Ντο πάνω στο Σολ.
Μια χρήσιμη συνήθεια: μετά από ένα μεγάλο άλμα, πολλές μελωδίες γυρίζουν και περπατούν πίσω με βήματα, γεμίζοντας το κενό που πήδηξαν. Είναι οδηγός, όχι νόμος, αλλά κρατά τη γραμμή ισορροπημένη.
- Μια μελωδία που πηγαίνει μόνο σε γειτονικές νότες.
- Ίδιος ρυθμός και ίδιες συγχορδίες, αλλά κάθε κίνηση είναι πήδημα.
- Η μελωδία του Μπετόβεν (1824): σχεδόν μόνο βήματα.
- Η γαλλική μελωδία του 1761: ένα άλμα από Ντο σε Σολ από την αρχή.
- Δύο μεγάλα άλματα προς τα πάνω, το καθένα με βήματα πίσω προς τα κάτω.
Μοτίβα: μια μικρή ιδέα που επιστρέφει
Το μοτίβο είναι μια σύντομη ιδέα από λίγες μόνο νότες που μπορείτε να αναγνωρίσετε ξανά. Η αρχή της Πέμπτης Συμφωνίας του Μπετόβεν είναι ένα γνωστό μοτίβο: κοντό-κοντό-κοντό-μακρύ, G G G E♭, και μετά το ίδιο σχήμα ένα βήμα πιο χαμηλά, F F F D. Μεγάλο κομμάτι εκείνου του μέρους της συμφωνίας ξεφυτρώνει από αυτές τις τέσσερις νότες.
Οι συνθέτες ξαναχρησιμοποιούν ένα μοτίβο και το αλλάζουν λίγο κάθε φορά, ώστε η μελωδία να ακούγεται ταυτόχρονα γνώριμη και καινούργια. Μπορείτε να το επαναλάβετε ακριβώς, να το μετακινήσετε πιο πάνω ή πιο κάτω ώστε να ξεκινά από άλλη νότα (πρόοδος), ή να αντιστρέψετε την κατεύθυνσή του, ώστε το πάνω να γίνει κάτω. Ακούστε ένα μοτίβο πέντε νοτών, χρησιμοποιημένο με τρεις τρόπους.
- Το μοτίβο, μετά πάλι το ίδιο μοτίβο, μετά ένα τέλος.
- Το μοτίβο ένα βήμα πιο πάνω, μετά πάλι πιο πάνω, σαν να ανεβαίνετε σκάλα.
- Το μοτίβο και μετά ανάποδα: ό,τι ανέβαινε τώρα κατεβαίνει.
- Κοντό-κοντό-κοντό-μακρύ, δύο φορές: G G G E♭, F F F D (1808).
Φράσεις: εκεί που η μουσική παίρνει ανάσα
Η φράση είναι μια μουσική πρόταση. Πολλές φράσεις έχουν μήκος περίπου τέσσερα μέτρα, αν και μπορεί να είναι πιο σύντομες ή πιο μακριές. Η καθεμία τελειώνει με ένα μικρό σημείο ξεκούρασης: μια πιο μακριά νότα ή μια σύντομη σιωπή, όπου ένας τραγουδιστής μπορεί να πάρει ανάσα. Αυτό το σημείο ξεκούρασης λέγεται πτώση.
Μια μελωδία χωρίς σημεία για ανάσα ακούγεται σαν κάποιος που μιλά χωρίς να σταματά να πάρει αέρα. Ακούστε τις ίδιες νότες με ανάσες και χωρίς.
- Δύο σύντομες φράσεις, η καθεμία τελειώνει σε μια πιο μακριά νότα και μια ανάσα.
- Παρόμοιες νότες σε ένα μακρύ ρεύμα που δεν σταματά ποτέ να ξεκουραστεί.
Ερώτηση και απάντηση
Οι φράσεις συχνά έρχονται σε ζευγάρια, σαν μια ερώτηση και η απάντησή της. Η πρώτη φράση σταματά κάπου που μοιάζει ανοιχτό, συχνά στο Ρε ή στο Σολ πάνω στη συγχορδία V. Αυτή είναι μια ατελής πτώση, ένα κόμμα. Η δεύτερη φράση ξεκινά με τον ίδιο τρόπο αλλά τελειώνει στο Ντο πάνω στη συγχορδία I, μια τελεία. Αυτή είναι μια τέλεια πτώση.
Οι μουσικοί ονομάζουν το ζευγάρι ηγούμενη και επόμενη φράση. Μπορείτε να ακούσετε περισσότερα για τις πτώσεις στο μάθημα «Αρμονία». Ακούστε την ερώτηση μόνη της, την απάντηση μόνη της και μετά τις δύο μαζί.
- Δύο μέτρα που σταματούν στο Ρε: ακούγεται ατελείωτο.
- Η ίδια αρχή, αλλά προσγειώνεται στο Ντο: τέλος.
- Ερώτηση και μετά απάντηση: τέσσερα μέτρα που ακούγονται ολοκληρωμένα.
Το ψηλότερο σημείο
Πολλές καλές μελωδίες έχουν ένα ψηλότερο σημείο, την κορυφή του λόφου, που συχνά το φτάνουν μόνο μία φορά και κάπου μετά τη μέση. Η μελωδία ανεβαίνει προς αυτό, φτάνει και μετά περπατά πίσω στο σπίτι. Επειδή το φτάνετε μόνο μία φορά, μοιάζει ξεχωριστό.
Αν μια μελωδία δεν πηγαίνει πουθενά ή χτυπά την ίδια ψηλή νότα ξανά και ξανά, χάνει αυτή τη στιγμή. Αυτό είναι οδηγός, όχι κανόνας, αλλά αξίζει να το δοκιμάσετε στις δικές σας μελωδίες.
- Η μελωδία ανεβαίνει σε μία ψηλή νότα στο μέτρο 3 και μετά γυρίζει σπίτι.
- Μια μελωδία που μένει όλη την ώρα στις ίδιες λίγες νότες.
Γράψτε τα δικά σας τέσσερα μέτρα
Ξεκινήστε με τις πέντε νότες της μείζονας πεντατονικής κλίμακας στο C: Ντο Ρε Μι Σολ Λα (C D E G A). Ακούγονται ωραία μαζί σχεδόν με οποιαδήποτε σειρά, οπότε είναι δύσκολο να κάνετε λάθος (δείτε το μάθημα «Κλίμακες»). Χτυπήστε πρώτα παλαμάκια έναν απλό ρυθμό και μετά δώστε σε κάθε παλαμάκι μια νότα.
Κάντε τα μέτρα 1–2 μια ερώτηση που σταματά στο Ρε ή στο Σολ, και τα μέτρα 3–4 μια απάντηση που ξεκινά με τον ίδιο τρόπο και τελειώνει στο Ντο. Κινηθείτε κυρίως σε κοντινές νότες με ένα ή δύο μόνο μεγάλα άλματα, και κρατήστε την ψηλότερη νότα σας για το μέτρο 3. Ορίστε ένα παράδειγμα φτιαγμένο ακριβώς έτσι.
- Πεντατονική, τέσσερα μέτρα: η ερώτηση σταματά στο Ρε, η απάντηση γυρίζει σπίτι στο Ντο.
Δοκιμάστε: σε πιάνο ή σε πληκτρολόγιο στο κινητό χρησιμοποιήστε μόνο C D E G A. Παίξτε τέσσερα μέτρα: τα μέτρα 1–2 τελειώνουν στο D, τα μέτρα 3–4 στο C, και η ψηλότερη νότα εμφανίζεται μία φορά στο μέτρο 3. Τραγουδήστε το. Αυτή είναι η πρώτη σας μελωδία.
Ήχος πιάνου: Salamander Grand Piano, του Alexander Holm (άδεια CC BY 3.0).