Προχωρημένος ρυθμός: τρίηχα, συγκοπή, σουίνγκ, 5/4 και 7/8
Στα μαθήματα για τον ρυθμό και την ένδειξη μέτρου κάθε χρόνος χωριζόταν ωραία στα δύο και κάθε μέτρο είχε 2, 3 ή 4 χρόνους. Η πραγματική μουσική παίζει με αυτά: οι χρόνοι χωρίζονται στα τρία, οι τονισμοί πέφτουν σε απρόσμενα σημεία και κάποια μέτρα έχουν 5 ή 7 χρόνους. Κάθε ιδέα παρακάτω έχει κουμπιά σε ζευγάρια, ώστε να ακούτε τη διαφορά αμέσως.
Σε αυτό το μάθημα
Τρίηχα: τρία στον χώρο των δύο
Κανονικά ένας χρόνος χωρίζεται σε δύο όγδοα. Το τρίηχο χωράει αντί γι' αυτό τρεις ίσες νότες στον ίδιο χρόνο. Γράφεται με ένα μικρό 3 πάνω από την ομάδα, συχνά με μια αγκύλη. Ο χρόνος δεν μακραίνει· κάθε νότα απλώς γίνεται λίγο πιο σύντομη, όπως όταν μοιράζετε μια τούρτα σε τρεις φίλους αντί για δύο.
Για να το μετρήσετε, πείτε σε κάθε χρόνο μια λέξη με τρεις συλλαβές, όπως «τρί-η-χο», και κρατήστε τους χρόνους εξίσου σταθερούς όπως πριν. Πατήστε τα δύο πρώτα κουμπιά: ίδια ταχύτητα, ίδιος χρόνος, πρώτα δύο νότες σε κάθε χρόνο και μετά τρεις.
Όταν το ένα χέρι παίζει δύο νότες σε κάθε χρόνο και το άλλο τρεις, έχετε «δύο εναντίον τριών». Μόνο η πρώτη νότα κάθε χρόνου συμπίπτει· οι άλλες πέφτουν ανάμεσα, και αυτό δίνει μια απαλή αίσθηση σαν κάτι να κατρακυλά.
- Όγδοα: δύο ίσες νότες σε κάθε χρόνο.
- Τρίηχα: τρεις ίσες νότες στον ίδιο χρόνο.
- Οι χαμηλές νότες παίζουν δύο ανά χρόνο, ενώ οι ψηλές παίζουν τρεις.
Δοκιμάστε: χτυπήστε αργά το πόδι σας και πείτε «τρί-η-χο» σε κάθε χτύπημα, μετά αλλάξτε σε «δύ-ο». Το πόδι σας δεν πρέπει να αλλάξει ταχύτητα.
Συγκοπή: τονισμοί σε απρόσμενα σημεία
Στο μάθημα για την ένδειξη μέτρου ο πρώτος χρόνος κάθε μέτρου ήταν ο δυνατότερος. Η συγκοπή μετακινεί την ώθηση από εκεί που την περιμένουμε: μια νότα ξεκινά σε αδύναμο χρόνο ή ανάμεσα σε δύο χρόνους (στο «και»), και κρατιέται ή τονίζεται, έτσι ώστε ο δυνατός χρόνος να μένει σιωπηλός.
Είναι σαν ένα απρόσμενο βήμα σε έναν χορό. Ο σταθερός παλμός συνεχίζει από κάτω ενώ η μελωδία πηδά λίγο μπροστά του. Αυτό το τράβηγμα ανάμεσα στα δύο κάνει τη μουσική να ακούγεται χοροπηδηχτή. Το ράγκταϊμ είναι γνωστό για τον συγκοπτόμενο, «κουρελιασμένο» ρυθμό του, και η λάτιν μουσική, η τζαζ και η ποπ είναι επίσης γεμάτες συγκοπές.
Πατήστε τα κουμπιά: η ίδια μελωδία με τα ίδια ντραμς, πρώτα με κάθε νότα πάνω σε χρόνο και μετά με τις νότες σπρωγμένες στο «και».
- Κάθε νότα ξεκινά πάνω σε έναν χρόνο.
- Σχεδόν οι ίδιες νότες, που τώρα ξεκινούν ανάμεσα στους χρόνους.
Δοκιμάστε: χτυπήστε παλαμάκια στο 1 2 3 4. Μετά συνεχίστε να μετράτε δυνατά τους αριθμούς, αλλά χτυπήστε παλαμάκια μόνο στο «και» ανάμεσά τους.
Σουίνγκ: όγδοα μακρύ-κοντό
Παίξτε ζευγάρια από όγδοα απολύτως ίσα και η μουσική ακούγεται «ίσια» (straight). Στο σουίνγκ κάθε ζευγάρι παίζεται αντί γι' αυτό μακρύ-κοντό: η πρώτη νότα παίρνει μεγαλύτερο μέρος του χρόνου και η δεύτερη είναι πιο σύντομη και πιο ελαφριά, λίγο σαν τον ρυθμό όταν προχωράτε με χοροπηδητά.
Ένας συνηθισμένος τρόπος να το σκεφτείτε χρησιμοποιεί τα τρίηχα: η πρώτη νότα διαρκεί δύο νότες του τρίηχου και η δεύτερη μία, δηλαδή περίπου 2 προς 1. Οι μουσικοί το προσαρμόζουν συνέχεια· οι μουσικοί της τζαζ τείνουν να κάνουν πιο φαρδύ σουίνγκ στις αργές ταχύτητες και πιο κοντά στο ίσιο στις γρήγορες. Η παρτιτούρα συνήθως δείχνει απλά όγδοα, με μια λέξη όπως «Swing» στην κορυφή που σας λέει να τα παίξετε μακρύ-κοντό.
Πατήστε τα κουμπιά για να ακούσετε την ίδια μελωδία να παίζεται ίσια και μετά με σουίνγκ.
- Ζευγάρια από όγδοα, απολύτως ίσα.
- Τα ίδια ζευγάρια παιγμένα μακρύ-κοντό, περίπου 2 προς 1.
Χρόνος στα δύο ή στα τρία: 3/4 ή 6/8;
Στα 2/4, 3/4 και 4/4 κάθε χρόνος χωρίζεται στα δύο (στα αγγλικά simple time). Σε άλλα μέτρα κάθε χρόνος χωρίζεται στα τρία (στα αγγλικά compound time), οπότε ένας χρόνος είναι ένα τέταρτο με τελεία (όσο τρία όγδοα). Το 6/8 έχει δύο τέτοιους χρόνους, το 9/8 τρεις και το 12/8 τέσσερις.
Το 3/4 και το 6/8 χωράνε και τα δύο έξι όγδοα σε κάθε μέτρο, γι' αυτό μοιάζουν, αλλά οι νότες ομαδοποιούνται διαφορετικά. Το 3/4 είναι τρεις ομάδες των δύο: ΕΝΑ και ΔΥΟ και ΤΡΙΑ και. Το 6/8 είναι δύο ομάδες των τριών: ΕΝΑ δύο τρία ΤΕΣΣΕΡΑ πέντε έξι. Το ένα βηματίζει σαν βαλς· το άλλο λικνίζεται σε δύο μεγάλες κούνιες.
Το 12/8 είναι τέσσερις μεγάλοι χρόνοι, ο καθένας χωρισμένος στα τρία. Ακούγεται σαν 4/4 με τρίηχα σε κάθε χρόνο, και θα το ακούτε συχνά στα αργά μπλουζ.
- Έξι όγδοα σε ομάδες 2+2+2: τρεις δυνατοί χρόνοι.
- Έξι όγδοα σε ομάδες 3+3: δύο δυνατοί χρόνοι.
- Τέσσερις μεγάλοι χρόνοι με τρεις νότες ο καθένας, σε ύφος αργού μπλουζ.
Ασύμμετρα μέτρα: 5/4 και 7/8
Κάποια μουσική χρησιμοποιεί μέτρα με 5 ή 7 χρόνους. Σχεδόν πάντα ακούμε αυτά τα μέτρα σαν συνδυασμό από μικρότερες ομάδες των 2 και των 3. Το 5/4 είναι συνήθως 3+2 ή 2+3. Ένα γνωστό παράδειγμα είναι ο «Άρης, αυτός που φέρνει τον πόλεμο» από τους «Πλανήτες» του Γκούσταβ Χολστ (γράφτηκαν 1914–1917), που επαναλαμβάνει ένα ορμητικό σχήμα σε 5/4 στο μεγαλύτερο μέρος του έργου. Στην τζαζ, το «Take Five», που το έγραψε ο Πολ Ντέσμοντ και το ηχογράφησε το Κουαρτέτο του Ντέιβ Μπρούμπεκ το 1959, είναι κι αυτό σε 5/4.
Το 7/8 είναι επτά γρήγορα όγδοα, πολύ συχνά σε ομάδες 2+2+3: κοντό, κοντό, μακρύ. Πολλοί χοροί των Βαλκανίων χρησιμοποιούν τέτοιες ομαδοποιήσεις· η βουλγαρική ράτσενιτσα, για παράδειγμα, είναι χορός σε 2+2+3. Μετρήστε το «ΕΝΑ δύο, ΕΝΑ δύο, ΕΝΑ δύο τρία».
Πατήστε τα κουμπιά: τα ντραμς και οι χαμηλές νότες σημαδεύουν την αρχή κάθε ομάδας.
- Πέντε χρόνοι σε κάθε μέτρο, που ακούγονται σαν τρία συν δύο.
- Επτά γρήγορες νότες: κοντό, κοντό, μακρύ.
Πώς ακούμε την ομαδοποίηση
Πρώτα βρείτε τον μικρότερο ίσο παλμό: τις πιο γρήγορες νότες που έρχονται συνέχεια με την ίδια ταχύτητα. Μετά ακούστε για τις νότες που μοιάζουν πιο βαριές, όπως το χαμηλό τύμπανο, μια νότα του μπάσου ή μια αλλαγή συγχορδίας. Μετρήστε τους μικρούς παλμούς από τη μία βαριά νότα μέχρι την επόμενη και γράψτε τις ομάδες: το 3+3 είναι 6/8, το 2+2+2 είναι 3/4 και το 2+2+3 είναι ένα είδος 7/8.
Με τους ίδιους επτά παλμούς, αν μετακινήσετε τη μακριά ομάδα, αλλάζει όλη η αίσθηση. Συγκρίνετε παρακάτω το 2+2+3 με το 3+2+2: οι νότες είναι ίδιες, μόνο οι βαριές μετακινούνται.
Αν είναι δύσκολο, πηγαίνετε πιο αργά. Μετρήστε δυνατά μαζί με τη μουσική μερικές φορές, και η φωνή σας θα βρει μόνη της τις ομάδες.
- Κοντό, κοντό, μακρύ: η μακριά ομάδα έρχεται τελευταία.
- Μακρύ, κοντό, κοντό: η μακριά ομάδα έρχεται πρώτη.
Δοκιμάστε: χτυπήστε σε ένα τραπέζι «ΕΝΑ δύο ΕΝΑ δύο ΕΝΑ δύο τρία» μέχρι να μοιάζει με βήμα χορού, και μετά δοκιμάστε να ξεκινήσετε με το τρία.
Ήχος πιάνου: Salamander Grand Piano, του Alexander Holm (άδεια CC BY 3.0).