Η παλιά μουσική: ψαλμωδίες, κάστρα και τυπωμένες σελίδες

Το μέλος: μία μελωδία, πολλές φωνές

Στον πρώιμο Μεσαίωνα, η μουσική στις ευρωπαϊκές εκκλησίες ήταν κυρίως ψαλμωδία: μία μόνο μελωδία που την τραγουδούσαν όλοι μαζί, συνήθως χωρίς όργανα. Συχνά ονομάζεται Γρηγοριανό μέλος. Το όνομα προέρχεται από τον πάπα Γρηγόριο Α΄ ο οποίος, σύμφωνα με τον θρύλο, συγκέντρωσε τις μελωδίες, αν και οι ειδικοί πιστεύουν σήμερα ότι διαμορφώθηκαν σε πολλά χρόνια, με το ύφος να παίρνει μορφή από περίπου το έτος 800.

Το μέλος ρέει σαν ομιλία. Δεν έχει δυνατό χρόνο ούτε μέτρα και γράφεται με ένα πρώιμο είδος μουσικής γραφής, με τετράγωνες νότες σε τέσσερις γραμμές.

Η Χίλντεγκαρντ του Μπίνγκεν

Η Χίλντεγκαρντ του Μπίνγκεν έζησε από το 1098 μέχρι το 1179 στη σημερινή Γερμανία. Ήταν ηγουμένη ενός μοναστηριού και ταυτόχρονα συγγραφέας, στοχάστρια και συνθέτρια. Έγραψε πολλά μέλη και ποιήματα, και πολλή από τη μουσική της παίζεται ακόμη και σήμερα.

Είναι μία από τις πρώτες συνθέτριες από τις οποίες γνωρίζουμε το όνομα και πολλά έργα.

Τραγούδια στην καθημερινή γλώσσα

Δεν ήταν όλη η μουσική για την εκκλησία. Στη νότια Γαλλία, από περίπου το έτος 1100, ποιητές-μουσικοί που λέγονταν τροβαδούροι τραγουδούσαν τραγούδια για τον έρωτα και την περιπέτεια στη γλώσσα που μιλούσε ο κόσμος κάθε μέρα και όχι στα λατινικά. Μερικές φορές έπαιζαν λαούτο, βιέλα ή μια μικρή άρπα καθώς τραγουδούσαν.

Πολλές μελωδίες ταυτόχρονα

Σιγά σιγά, οι τραγουδιστές άρχισαν να τραγουδούν περισσότερες από μία μελωδίες την ίδια στιγμή. Αυτό λέγεται πολυφωνία, που σημαίνει «πολλοί ήχοι». Ξεκίνησε στον πρώιμο Μεσαίωνα, και στο Παρίσι οι μουσικοί που συνδέονταν με τον καθεδρικό ναό της Παναγίας των Παρισίων (Notre-Dame) έγραψαν μερικές από τις πιο διάσημες πρώιμες πολυφωνίες, περίπου από το 1160 μέχρι το 1250.

Στην Αναγέννηση, περίπου από το 1400 μέχρι το 1600, οι συνθέτες έκαναν τις φωνές να ενώνονται ομαλά, ώστε κάθε τραγουδιστής να έχει μια όμορφη γραμμή. Ο Ζοσκέν ντε Πρε (περίπου 1450–1521) και ο Τζοβάνι Πιερλουίτζι ντα Παλεστρίνα (περίπου 1525–1594) ήταν δύο από τους πιο θαυμαζόμενους.

Η τυπογραφία αλλάζει τα πάντα

Το 1501, ο Οττοβιάνο Πετρούτσι στη Βενετία τύπωσε ένα βιβλίο με τραγούδια χρησιμοποιώντας κινητά στοιχεία. Πριν από αυτό, κάθε μουσικό κομμάτι έπρεπε να αντιγραφεί με το χέρι. Η τυπωμένη μουσική ήταν φθηνότερη και ευκολότερη στην αποστολή, και έτσι τα τραγούδια μπορούσαν να ταξιδέψουν σε νέες πόλεις και χώρες.

Δοκιμάστε: τραγουδήστε δύο φορές ένα απλό τραγούδι με έναν φίλο, ξεκινώντας τη δεύτερη φορά μία γραμμή αργότερα. Φτιάχνετε τη δική σας πολυφωνία.