Erken müzik: ilahiler, şatolar ve basılı sayfalar

İlahi: tek ezgi, birçok ses

Erken Orta Çağ'da Avrupa kiliselerindeki müzik çoğunlukla ilahiydi: herkesin birlikte söylediği tek bir ezgi, genellikle çalgısız. Buna çoğu zaman Gregoryen ilahisi denir. Adı, efsaneye göre ezgileri toplayan Papa I. Gregorius'tan gelir; ama uzmanlar şimdi bu ezgilerin uzun yıllar içinde oluştuğunu, tarzın yaklaşık 800 yılından itibaren şekillendiğini düşünüyor.

İlahi konuşma gibi akar. Güçlü bir vuruşu ve ölçüleri yoktur; dört çizgi üzerine kare notalarla yazılan erken bir nota yazısıyla kaydedilir.

Bingenli Hildegard

Bingenli Hildegard, 1098'den 1179'a kadar bugünkü Almanya'da yaşadı. Bir manastırın başındaydı; aynı zamanda yazar, düşünür ve besteciydi. Birçok ilahi ve şiir yazdı; müziğinin büyük bir bölümü bugün hâlâ çalınıyor.

Adını ve birçok eserini bildiğimiz en eski bestecilerden biridir.

Günlük dilde şarkılar

Bütün müzik kilise için değildi. Güney Fransa'da yaklaşık 1100 yılından itibaren trubadur denen şair-müzisyenler, aşk ve macera şarkılarını Latince değil, insanların her gün konuştuğu dilde söylüyordu. Şarkı söylerken bazen lavta, fidil ya da küçük bir arp çalarlardı.

Aynı anda birçok ezgi

Zamanla şarkıcılar aynı anda birden fazla ezgi söylemeye başladı. Buna “çok ses” anlamına gelen çokseslilik (polifoni) denir. Erken Orta Çağ'da başladı; Paris'te Notre-Dame katedraliyle bağlantılı müzisyenler, yaklaşık 1160–1250 yıllarında en ünlü erken çokseslilik örneklerinden bazılarını yazdı.

Yaklaşık 1400–1600 arasındaki Rönesans'ta besteciler sesleri yumuşakça birbirine kaynaştırdı; böylece her şarkıcının güzel bir kendi çizgisi oldu. Josquin des Prez (yaklaşık 1450–1521) ile Giovanni Pierluigi da Palestrina (yaklaşık 1525–1594) en çok beğenilen iki isimdi.

Baskı her şeyi değiştirir

1501'de Venedik'te Ottaviano Petrucci, hareketli harflerle bir şarkı kitabı bastı. Ondan önce her müzik parçasının elle kopyalanması gerekiyordu. Basılı notalar daha ucuzdu ve göndermesi daha kolaydı; böylece şarkılar yeni kentlere ve ülkelere gidebildi.

Deneyin: bir arkadaşınızla basit bir şarkıyı iki kez söyleyin; ikinci seferde bir dize sonra başlayın. Kendi çokseslinizi yapıyorsunuz.