Ký hiệu hợp âm: thế đảo và cách đọc hợp âm
Trong bài Hợp âm, bạn đã xây hợp âm như những cái tháp với nốt gốc nằm dưới cùng. Người chơi thật thường xếp lại chính những nốt đó theo thứ tự khác, và các bản nhạc dùng những ký hiệu ngắn như C/E hay Csus4 để nói chính xác phải chơi gì. Sau đây là cách đảo một hợp âm, và cách đọc những chữ nhỏ phía trên lời bài hát.
Trong bài này
Cùng các nốt, khác nốt dưới cùng
Hợp âm C trưởng luôn gồm C, E và G. Nhưng bạn có thể xếp chúng theo thứ tự khác nhau. Khi nốt gốc C là nốt thấp nhất, hợp âm ở thế nền. Chuyển C lên trên cùng, E giờ là nốt thấp nhất: đó là thế đảo 1. Chuyển tiếp E lên trên cùng, G giờ nằm dưới cùng: đó là thế đảo 2.
Tên hợp âm không thay đổi. Nó vẫn là C trưởng, với đúng ba nốt ấy. Cái thay đổi là nốt thấp nhất, và tai bạn để ý nốt đó nhiều nhất. Thế nền nghe chắc chắn và yên ổn. Thế đảo 1 nghe nhẹ hơn, còn thế đảo 2 có thể nghe như đang nghiêng người, chờ một điều gì đó.
- C ở dưới cùng: C E G. Chắc chắn và yên ổn.
- E ở dưới cùng: E G C. Cùng hợp âm, nhẹ hơn.
- G ở dưới cùng: G C E. Cùng hợp âm, nghiêng nghiêng.
Thử xem: trên đàn piano, chơi C E G, rồi nhấc C lên đặt ở trên cùng. Làm thêm một lần nữa. Bạn vừa chơi đủ cả ba thế.
Vì sao người chơi đảo hợp âm
Chơi C, F, G và C, hợp âm nào cũng ở thế nền, bàn tay bạn phải nhảy lên nhảy xuống trên bàn phím. Như vậy rất mệt, và các hợp âm nghe hơi rời rạc.
Giờ hãy chọn cho mỗi hợp âm thế đảo có các nốt gần nhất với hợp âm trước đó. Những nốt hai hợp âm có chung chỉ cần đứng yên, còn các nốt khác chỉ di chuyển một hai bậc. Bàn tay gần như không phải đi đâu, và các hợp âm nối vào nhau thật trôi chảy. Vì vậy người chơi piano và guitar dùng thế đảo suốt khi đệm hát.
- C, F, G, C, tất cả ở thế nền: tay phải phải nhảy.
- Cũng bốn hợp âm đó, dùng thế đảo: tay phải gần như không di chuyển.
Dấu gạch chéo: nốt nào nằm dưới cùng
Bản nhạc có thể ghi nốt thấp nhất bằng một dấu gạch chéo. C/E nghĩa là: chơi hợp âm C, với E là nốt thấp nhất. Bạn đọc là “C trên E” (người chơi đàn cũng hay nói “C bass E”). Vậy C/E là thế đảo 1 của C, còn C/G là thế đảo 2.
Nốt sau dấu gạch chéo thậm chí không cần thuộc hợp âm. C/B nghĩa là hợp âm C đặt trên nốt B ở bè trầm. Những hợp âm gạch chéo như vậy thường được dùng để bè trầm đi xuống hoặc đi lên thật êm, từng bậc một, trong khi bàn tay phía trên gần như đứng yên.
- Tay chơi cùng một hợp âm C; chỉ có nốt trầm thay đổi.
- C, C/B, Am, Am/G, F: bè trầm đi xuống từng nốt một.
Đọc ký hiệu hợp âm
Ký hiệu hợp âm bắt đầu bằng một chữ cái viết hoa: nốt gốc. Một chữ cái đứng riêng nghĩa là hợp âm trưởng, nên C là C trưởng. Các chữ nhỏ và con số phía sau cho biết sắc màu của hợp âm. Bạn đã gặp chúng trong bài Hợp âm: m là thứ, dim là giảm, aug là tăng, 7 thêm một quãng 7, maj7 thêm một quãng 7 trưởng, còn m7 là hợp âm thứ có thêm quãng 7.
Mỗi sách lại viết cùng một hợp âm theo cách khác nhau. Bạn có thể thấy dấu trừ cho hợp âm thứ (C−), vòng tròn nhỏ cho hợp âm giảm (C°), dấu cộng cho hợp âm tăng (C+) và hình tam giác cho hợp âm bảy trưởng (CΔ7). Chúng là cùng những hợp âm đó. Bấm các nút để nghe từng hợp âm xây trên C.
- C E G: trưởng, tươi sáng.
- C E♭ G: thứ, dịu hơn.
- C E G B♭: bồn chồn, muốn đi tiếp.
- C E G B: êm và mơ màng.
- C E♭ G B♭: êm dịu và thư thái.
- C E♭ G♭: căng thẳng.
- C E G♯: lơ lửng và chênh vênh.
Sus, add và 6: thêm vài sắc màu
Trong hợp âm sus (viết tắt của suspended, nghĩa là “treo”), nốt giữa được đổi đi. Csus2 dùng D thay cho E (C D G), còn Csus4 dùng F thay cho E (C F G). Không có quãng 3, hợp âm không trưởng cũng không thứ, nên nghe rộng mở và hơi chưa trọn. Trong nhạc ngày xưa, F của Csus4 thường sẽ đi xuống E. Trong nhiều bài pop, hợp âm sus cứ được để nguyên như vậy.
Add nghĩa là thêm một nốt vào hợp âm bình thường. Cadd9 là hợp âm C có thêm một nốt D ở trên (C E G D), nhưng không có quãng 7. C6 là hợp âm C có thêm nốt A (C E G A), âm thanh ấm áp, dịu dàng. Hãy so sánh Csus4 với C, rồi nghe Cadd9 và C6.
- C D G: rộng mở, không trưởng cũng không thứ.
- C F G: rộng mở, như đang nín thở.
- F đi xuống E, và hợp âm thở ra.
- C E G + D: hợp âm C lấp lánh.
- C E G + A: ấm áp và dịu dàng.
Đọc bản lời có hợp âm
Nhiều sách bài hát và trang web chỉ in lời và giai điệu, với ký hiệu hợp âm viết phía trên. Mỗi ký hiệu nằm đúng chỗ hợp âm đó bắt đầu, và bạn cứ chơi hợp âm đó cho đến khi gặp ký hiệu tiếp theo.
Đây là một giai điệu nhỏ do chúng tôi tự viết, với các hợp âm C | Am | F G7 | C, mỗi ô nhịp một hợp âm, trừ ô nhịp thứ ba có hai hợp âm. Hãy nghe bè trầm và các hợp âm thay đổi bên dưới giai điệu.
- Một giai điệu ngắn, hợp âm đổi đúng chỗ ký hiệu ghi.
Thử xem: lấy một bản lời bài hát bất kỳ có ký hiệu hợp âm và đọc to tên các hợp âm theo nhịp, nói mỗi tên đúng lúc nó xuất hiện.
Tiếng piano: Salamander Grand Piano của Alexander Holm (CC BY 3.0).