Meksika müziği: Aztek davullarından mariachi trompetlerine
Meksika müziği pek çok yoldan büyüdü: Aztek çağının davulları ve düdükleri, İspanya'dan gelen gitarlar ve kemanlar, sonraki yılların bakır üflemeli bandoları ve akordeonları. Ülkenin her bölgesinin kendi sesi var ve bu karışımı her şarkıda duyabilirsiniz.
Bu derste
Meksika müziği nasıl ses çıkarır?
Kasabanın meydanında bir şenlik olduğunu düşünün. Trompetler yüksek sesle şarkı söylüyor, gitarlar zıplayan bir ritim çalıyor, insanlar alkışlayıp dans ediyor. Pek çok kişi Meksika deyince bu sesi hayal eder.
Ama çok daha fazlası var. Veracruz'da çalgıcılar arplar ve küçük gitarlar eşliğinde dizeleri sırayla söyler. Kuzeyde bir akordeon dans havası çalar. Eski Aztek topraklarında ise henüz hiçbir gitar gelmeden çok önce törenlerde davul çalınırdı.
Bir şarkının öyküsü: La Bamba
La Bamba, Meksika'nın doğu kıyısındaki Veracruz'dan gelen çok eski bir halk şarkısıdır. İspanyol, yerli halk ve Afrika müziğini karıştıran bir tarz olan son jarocho'ya aittir.
Çok eskiden düğünlerde söylenirdi. Dansçılar hızlı adımlarla birlikte ayak vururdu ve konuklar yalnızca mutlu çift için yeni dizeler ekleyebilirdi. Arp, jarana ve requinto çalanlar şarkıyı zıplatıp dururdu.
"Bamba" sözcüğünün ne anlama geldiğini kimse kesin bilmiyor. Bazıları sallanmayı anlatan bir sözcükten geldiğini düşünüyor. 1958'de genç bir Amerikalı şarkıcı olan Ritchie Valens onun bir rock and roll uyarlamasını yaptı; birçok kişi bugün hâlâ bunu biliyor.
Geleneksel çalgılar
İşte arayıp dinleyebileceğiniz bazı çalgılar.
- Huehuetl
- Üstü deriyle kaplı, dik duran tahta bir davul; ellerle ya da çubuklarla çalınır, Aztekler ve komşu halklar kullanırdı.
- Teponaztli
- Üstünde H biçiminde bir kesik bulunan içi oyulmuş kütük davul; iki ahşap dile yumuşak uçlu çubuklarla vurarak iki ayrı nota elde edersiniz.
- Kil düdükler, ocarinalar ve deniz kabuğu boruları
- Eski Meksika halkları kilden düdükler ve ocarinalar yapar, törenleri başlatmak için deniz kabuklarını trompet gibi üflerdi.
- Jarana jarocha
- Veracruz'dan gelen, gitara benzeyen küçük, tellerine vurarak çalınan bir çalgı; son jarocho'da ritmi tutar.
- Huapanguera
- Sekiz telli, kalın sesli büyük bir gitar; Huasteca bölgesinde bir keman ve bir jarana ile birlikte çalınır.
- Vihuela ve guitarrón
- Bir mariachi grubunda sırtı yuvarlak vihuela ritmi tellerine vurarak çalar, büyük guitarrón ise kalın bas notalarını çalar.
- Trompet ve keman
- Bu ikisi mariachi'nin parlak sesleridir; şarkıcıların izlediği melodileri çalarlar.
- Düğmeli akordeon ve bajo sexto
- Norteño müziğinde küçük akordeon melodiyi çalar, on iki telli büyük bir gitar olan bajo sexto ise ritmi ve bası çalar.
Nasıl dinlenir
Meksika müziğinin pek çok tarzı var; bu yüzden vuruşun nasıl hareket ettiğini dinleyin. Bazı şarkılar sallanır, bazıları zıplar, bazıları da mutlu bir çığlık için durur. Bir şarkı seçin ve çalgıların ne yaptığına dikkat edin.
- Çığlığı dinleyin
- Ranchera şarkılarında şarkıcılar ya da dinleyiciler dizeler arasında sıklıkla "grito" denen büyük bir çığlık atar.
- Üçlü ve altılı sayımın karışımını dinleyin
- Son tarzındaki mariachi şarkıları üçlü sayım ile altılı sayım arasında gidip gelir; bu yüzden vuruş sanki sallanıyormuş gibi hissedilir.
- Zıplamayı dinleyin
- Kuzeyden gelen norteño müziğinde sıklıkla polkaya benzer bir zıplama vardır; akordeon ezgiyi, bajo sexto ise vuruşu çalar.
Sowlea metronomunu orta bir hıza ayarlayın ve her tıkta alkışlayın. Sallanma hissi için önce 1-2-3, 1-2-3 sayın; zıplama hissi için sonra 1-2, 1-2 sayın. Ardından bir ranchera ve bir norteño şarkısı dinleyin ve her birinin hangi sayıma daha yakın olduğunu tahmin edin.
Meksika müziği hikâyesinin büyük anları
- 1325 (geleneksel tarih)Tenochtitlan başlıyor
Geleneğe göre Aztek başkenti 1325'te bir gölün içindeki adada kuruldu ve orada huehuetl ile teponaztli gibi davullar çalındı.
- 1521Eski ile yeni buluşuyor
İspanyollar Tenochtitlan'ı aldıktan sonra gitar ve keman gibi İspanyol çalgıları yerel çalgılarla karışmaya başladı ve yeni müzik türleri doğdu.
- 18. yüzyılSon jarocho biçimleniyor
Veracruz'da İspanyol, Afrika ve yerel müzik zamanla canlı bir şarkı ve dans tarzında kaynaştı.
- 19. yüzyılBakır üflemeli bandolar geliyor
Yüzyılın ortasından itibaren valfli bakır üflemeli çalgılar Meksika'ya ulaştı ve kasaba bandoları çalmaya başladı; Sinaloa'da bu, tubası ve tambora davuluyla banda'ya dönüştü.
- 20. yüzyılın başıRanchera ve corrido
Aşk, yuva ve kırsalı anlatan ranchera şarkıları Meksika Devrimi sıralarında sevildi, corridolar ise hikâyeleri şarkıyla anlattı.
- 1930'larTrompet mariachi'ye katılıyor
1930'lar civarında mariachi sahne ve radyo gösterisi hâline gelirken trompet ünlendi ve grubun parlak seslerinden biri oldu.
- 1936–1956Filmlerin altın çağı
Meksika'da çok sayıda film çekildi ve Jorge Negrete ile Pedro Infante gibi şarkı söyleyen yıldızlar Meksika şarkılarının yayılmasına yardım etti.
- 2011Mariachi onurlandırılıyor
UNESCO, mariachi'yi dünyanın somut olmayan kültürel mirası listesine ekledi.
Arayıp bakabileceğiniz isimler
Bunlar örnektir, sıralama değildir; bir büyüğünüzden yardım isteyin, onları arayıp dinleyin.
- Carlos Chávez
- Pedro Infante
- José Alfredo Jiménez
- Vicente Fernández
- Chavela Vargas
- Juan Gabriel
- Los Tigres del Norte
- Café Tacvba
- Natalia Lafourcade
- Lila Downs
Bu arada, dünyanın dört bir yanında
Meksika müziği büyürken başka yerlerde şunlar oluyordu.
- 1539Amerika kıtalarında ilk matbaa
Mexico City'de bir matbaa kuruldu ve İspanyolların gelişinden yıllar sonra basılı kitaplar orada yayılmaya başladı.
- 1685Bach doğuyor
Almanya'da besteci Johann Sebastian Bach doğdu; müziği bugün hâlâ her yerde çalınıyor.
- 1810Bir kilise çanı çalıyor
16 Eylül'de Miguel Hidalgo adlı bir rahip, Dolores kasabasında kilise çanını çalıp bağımsızlığa çağrı yaptı; Meksika bu günü hâlâ kutlar.
- 1829Akordeon patentleniyor
Viyana'da Cyrill Demian akordeon adlı bir çalgının patentini aldı; akordeon sonradan kuzey Meksika gibi yerlerin gözdesi oldu.
- 1879Küba'da danzón doğuyor
Yavaş ve zarif bir dans olan danzón Küba'da biçimlendi ve o yıl Miguel Faílde'nin Las alturas de Simpson adlı eseri çalındı; danzón sonradan Meksika'da, özellikle Veracruz'da ve Mexico City'de sevildi.
- 1936Boston'da bir Meksika senfonisi
Carlos Chávez, Meksika yerlilerinin ezgileri üzerine kurulu Sinfonía india adlı eserini Boston Senfoni Orkestrası ile yönetti.
Piyano sesi: Salamander Grand Piano, Alexander Holm (CC BY 3.0).